संध्याकाळचे साडेसहा वाजलेत आणि सीताबर्डीच्या मुख्य रस्त्यावरून आत वळणारी ती अरुंद गल्ली आत्ताच जागी झाल्यासारखी वाटतेय. दिवसभर दुकानांच्या गर्दीत झाकोळलेली ही गल्ली आता हळूहळू तिचं खरं रूप दाखवायला लागलीय – गाड्यांवरचे बल्ब लागलेत, तव्यावर तेल तापायला सुरुवात झालीय आणि हवेत एक विशिष्ट वास पसरायला लागलाय. आंबट, तिखट, थोडा गोड, थोडा खारट – एकाच वेळी नाकात घुसणारा हा वास फक्त सीताबर्डीच्याच गल्लीत मिळतो.
पहिलाच थांबा भेळवाल्याचा. त्याच्या हातातली मोठी कढई भिरभिरत फिरतेय, आणि त्यात मुरमुरे, बारीक चिरलेला कांदा, टोमॅटो, कोथिंबीर, आणि तो हिरवा-लाल चटण्यांचा संगम एकत्र होतोय. "जरा जास्त तिखट टाका" असं कुणीतरी मागून ओरडतं आणि तो हसत हसत आणखी एक चमचा तिखट चटणी घालतो. भेळ हातात पडताच पहिला घास घेण्याआधीच त्याचा वास नाकात भरून जातो – आंबट चिंचेची चटणी आणि तिखट मिरचीची चटणी यांच्यातलं ते नाजूक संतुलन.
थोडं पुढे गेलं की पाणीपुरीची गाडी. इथे रांग नेहमीच असते. काचेच्या भांड्यात भरलेलं ते हिरवं, आंबट-तिखट पाणी, आणि बाजूला मिठाचं गोड-आंबट पाणी – दोन्हीच्या मध्ये उभा राहून पाणीपुरीवाला विचारतो, "तिखट का मीठ?" प्रत्येकाचं उत्तर वेगळं, पण चेहऱ्यावरचा आनंद मात्र सारखाच. पुरी फुटायच्या आधीच तोंडात विरघळणारा तो थंडगार-तिखट ठसका, आणि मग डोळ्यात येणारं ते हलकं पाणी – हे सगळं इतक्या पटकन घडतं की पुढची पुरी कधी मागितली जाते हे कळतच नाही.
सेवपुरीच्या गाडीपाशी गर्दी थोडी कमी, पण इथला नियमित ग्राहकवर्ग ठरलेला आहे. बारीक पुरी, त्यावर बटाटा, कांदा, चटणी आणि वरून बारीक सेव्हची जाड थर – प्रत्येक घासात कुरकुरीत आणि मऊ यांचं मिश्रण जाणवतं. शेजारीच रगडा पॅटीसची गाडी – गरमागरम पॅटीस, त्यावर घट्ट रगडा, वर कांदा आणि चटण्या. हिवाळ्याच्या रात्री हा एक घास पोटात उब निर्माण करतो हे इथे नेहमी येणाऱ्यांना माहीत आहे.
गल्लीच्या टोकाला एक जुनी गाडी आहे जिथे फक्त दहीपुरी मिळते. मालक गेली पंधरा-वीस वर्षं इथेच उभा आहे असं आजूबाजूचे दुकानदार सांगतात. दह्याचा गारवा, त्यात मिसळलेली गोड चिंचेची चटणी, आणि वरून टाकलेली बारीक सेव्ह – हा एक घास खाल्ल्यावर बाकी सगळ्या चवी विसरायला होतात.
रस्त्याच्या कडेला उभं राहून हे सगळं खाताना लक्षात येतं की इथे कुणीही घाईत नाही. ऑफिसमधून निघालेले, कॉलेजचे विद्यार्थी, भाजी घ्यायला आलेल्या बायका, संध्याकाळचा फेरफटका मारणारे वयस्कर जोडपे – सगळे इथे येऊन थांबतात, दोन मिनिटं गप्पा मारतात आणि पुढे जातात. या गल्लीत खाणं हे फक्त पोट भरण्यासाठी नाही, तर दिवसभराच्या धावपळीतून थोडा वेळ थांबण्याचं निमित्त आहे.
अंधार पडायला लागतो तसतशी गल्लीतली गर्दी आणखी वाढते. गाड्यांवरचे बल्ब अधिक उजळ वाटायला लागतात, तव्यांवरचा धूर वरती जाऊन गल्लीच्या वरच्या भागात एक हलकं धुकं तयार करतो. या सगळ्या गोंधळात, आवाजात, वासात एक लय आहे – खारट, तिखट, आंबट, गोड या चवींची लय, जी वर्षानुवर्षं तशीच राहिली आहे, फक्त गाड्या बदलल्या, चेहरे बदलले.
सीताबर्डीची ही गल्ली रोज संध्याकाळी अशीच जागी होते, आणि रोज कुणीतरी नवीन इथे येऊन पहिल्यांदा विचारतं – "भाऊ, इथलं सगळ्यात चांगलं काय?" आणि उत्तर नेहमी सारखंच येतं – "सगळंच, पण जरा तिखट सांगा."