नागपूरचा उन्हाळा एक सोहळा

नागपूरच्या उन्हाळ्याची चाहूल खरे तर आंब्याला मोहर आला की सूरू होते. मोहराचा मंद सुवास झाडाच्या जवळपास गेलं की प्रकर्षाने जाणवतो. खरेतर त्या गंधाने हुरहुर सुरू होते, परीक्षेच्या जाणिवेची! शाळा कॉलेजमध्ये syllabus संपवण्याची घाई सुरू होते. सबमिशन्सला ऊत येतो.

मग काही दिवसांनी सगळीकडून उगाचच सुसाट वारा सुरू होतो. त्या वाऱ्यात हिवाळ्याचा उरला- सुरला गारवा असतो. आजी म्हणते, महाशिवरात्रीचं वारं सुरू झालं हे वारं हळूहळू गारव्याला पार हुसकावून लावतं आणि उन्हाळा जाणवायला लागतो.

असेल तिथे पळस फुलायला लागतो. आंब्याच्या झाडावर बाळकैऱ्या दिसायला लागतात. मोगऱ्याचे झाड अचानक तरारून येते. त्याला पानोपानी नवे कोंब यायला लागतात आणि प्रत्येक कोंबातून आठ-दहा दिवसात चक्क पिटुकल्या कळ्यांचा गुच्छ डोकावू लागतो. तेवढ्यात मार्चच्या मध्यावर हमखास अवकाळी पाऊस डोकावतो. अगदी थोड्या वेळापुरता! पण तो गारांची फौजच घेऊन येतो हा मारा सहन न झाल्याने बऱ्याच कैऱ्यांचा अंगणात अक्षरशः सडा पडतो. जाणकार म्हणतात उरलेल्या कैऱ्यांवर ठरतो यंदा किती आंबा मिळणार ते! टीनावर पडणाऱ्या कैऱ्यांचा आवाज न बघता सांगतो की कैरी साधारण किती मोठी आणि पक्व झाली आहे ते. एकीकडे संध्याकाळी मोगऱ्याच्या शुभ्र टपोऱ्या कळ्या चढत्या संध्याकाळी फुलू लागतात आणि अंगणात सर्वत्र मोगऱ्याचा सुगंध भरून राहतो. झाडांना तर आता दोन वेळेला पाणी द्यावे लागते.

एप्रिल-मे तर अगदी उन्हाचा कहर अत्यावश्यक असेल तरच घराबाहेर पडायचे, अन्यथा गडी-गुपचूप घरात राहायचे. नागपूरला एसी पेक्षा कुलरच जास्त दमदारपणे काम करतो पण पाण्याची टंचाई या एका महत्त्वाच्या कारणामुळे एसी चा प्रभाव व प्रसार जास्त झालाय. उन्हाळ्यात सारखं पाणी प्यावंसं वाटतं आणि घामानं जीव नकोसा होतो. आजकाल मात्र घामुळे प्रकरण फारसं ऐकू येत नाही. थंडाव्यासाठी अनेक उपाय केल्या जातात आतून-बाहेरून! परीक्षा संपल्या की खूप ऊन असलं तरी संध्याकाळी ' फिरायला' जाणे must दिवसभर दामटून ठेवल्यामुळे अगदी आठ- नऊ वाजेपर्यंतही मुले बाहेर खेळत असली तरी आई-वडील मुळीच ओरडत नाहीत.

लगोलाग कडूलिंबाला खूप कोवळी पाने आणि प्रत्येक फांदीच्या टोकावर बारीक पांढऱ्या फुलांचा फुलोरा येतो. गुढीपाडव्याला याचं फार कौतुक आणि महत्त्व! एप्रिल पासूनच गच्चीवर झोपण्याची धामधूम सुरू होते. संध्याकाळी गच्चीवर पाणी घालून उन्हाच्या वाफा काढून घ्यायच्या. ते पाणी तासभरातच सुकतं. अंधार पडला की सलग रांगेत गाद्या घालायच्या म्हणजे झोपायच्या वेळेपर्यंत छान गार होतात. रात्री आपली गादी सोडून भावा बहिणींच्या गादीवर लोळायचं आपली गादी गारच राहू द्यायची आई रात्री आवर्जून, उन्हे बाधू नयेत म्हणून हातापायाला कांद्याचा रस चोळते. गच्चीवर एक पाण्याने भरलेला माठ हवाच रात्री पाणी प्यायला. अगदी जून महिना सुरू होईपर्यंत हा आनंद घ्यायचा जर बारीक पावसाचा शिडकावा झाला तरी दामटून झोपून राहायचे. थेंब फारच टपोरे झाले तर गादीच्या फटाफट वळकट्या करून गच्चीवरच्या खोलीत एकावर एक रचून ठेवायच्या आणि घरात जागा मिळेल तसे चक्क सतरंजीवर झोपायचे. हेही दर उन्हाळ्यात होणारच. आता मात्र हे आठवणीतच राहील कारण स्वतंत्र घरांचे हळुहळू सदनिकेत रूपांतर होत असल्याने खाजगी गच्ची कालबाह्य होतेय.

मे च्या मध्यावर अचानक चिंचेच्या झाडावर खूप नवी कोवळी पालवी दिसायला लागते आणि त्यातून फुटायला लागतात पिवळ्या पाकळ्यांच्या फुलांचे अतिशय नाजूक घोस! प्रत्येक फुलात एक अगदी तिळाएवढी लहान पाकळी! या पाकळ्यांचा सोनेरी सडा झाडाखाली पडायला लागतो तशी पावसाची पक्की चाहूल लागते. आणि पुढची जबाबदारी पावसाळ्यावर सोपवून उन्हाळा खऱ्या अर्थाने विसावतो. दरम्यान पळस, बहावा आपले अस्तित्व अगदी ठळकपणे दाखवतात. बहावा तर फुलल्यावर चाळीस दिवसांनी नक्की पाऊस पडेल अशी हमी देतो.

असा हा उन्हाळा आंब्याच्या मोहराच्या चाहूलने सुरू होतो तो चिंचेच्या फुलांच्या घोसावर संपतो, आणि हे चक्र अव्याहत सुरू राहते

Overview of the Economic Profile of Nagpur

 

The main sectors of the regional economy of Nagpur are agriculture, manufacturing, and services. The agriculture sector is also important to the city’s economy whereby one of the principal foods produced here is the orange. Indeed, Nagpur is called the Orange City because it is the region’s centre for orange production and trade. Apart from oranges, some other crops that are also grown in Nagpur district in large quantities include cotton, pulses, oilseeds and rice. 

Manufacturing has been another significant sector in Nagpur’s economy. There are many industries present in the city such as the textile mills, steel plants, chemical factories, automobile manufacturing units etc. Not only do these industries make a significant contribution to the local economy, but they also offer thousands of jobs to people.

In the last few years Nagpur has witnessed increasing demand for service-based sectors. As more IT firms are shifting their business functions over here and BPOs and KPOs companies coming up as the major service sector related industries. This switch from products to services has seen a lot of highly qualified people move into the town, which has increased its GDP.

The most valuable asset for Nagpur in the aspect of economic profile is the geographic location. The city is a key transportation network for the central region as road, rail and air transportation are well established. NH-44 passing near the city and major seaports in the vicinity provide it with an environment conducive to carrying out trade and commerce.

Moreover, the matter of infrastructure in Nagpur is developed as there is the reliable power supply, the communication network, the facilities for water supply, and the advanced medical centres. It is also a factor that makes it an ideal destination for businesses that are considering setting up in the city.

The economic structure of Nagpur is complex, but the city’s economic growth rate is high. The city also has a lot of potential as a destination for the growth of business in India. As an industrial centre with a favourable business environment, a skilled workforce, and the best infrastructure, Nagpur will persist with its ascending development trend and become one of the leading economic hubs in India

Key factors contributing to the growth of Nagpur’s economy.

1. Strategic Location: A perfect example of a factor that contributes to economic growth in Nagpur is its geographic location. It is geographically located at the heart of India which make the city strategic for transport and commerce within the country. It is connected to other metropolitan cities in India such as Mumbai, Delhi, Kolkata, and Chennai by airways, railway, and roadways. This has made many firms to establish their branches in Nagpur.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

2. Industrial Growth: Nagpur is an industrialized region having 14 centralized large-scale industries within its boundaries. These include the coal mines of western coalfields limited (WCL), the thermal power stations of National thermal power corporation (NTPC) and other industries such as manufacturing of cement, steel and alloys. The city also has IT parks such as the MIHAN (Multi-modal International Cargo Hub & Airport at Nagpur) – a business unit that houses companies like Tata Consultancy Services (TCS), Infosys and HCL Technologies.

3. Rich Agricultural Resources: Among the sectors which contribute to the economy of Nagpur region are agriculture with around 60% of the people involved in agricultural production. It has fertile grounds for the production of cotton, oranges, and soybeans that are either sold to other states or exported to the international markets. The efforts that the government has exerted in advocating for sustainable development in the agricultural sector have led to increased incomes among farmers that have contributed to improved economic performance.

4. Education Hub: Nagpur has over 20 colleges of engineering affiliated to premier institutes like IITs, IIMs and NITs; medical colleges, schools & universities – Nagpur has emerged as the foremost educational center in the region. This has led to students from every part of India and even from other countries flocking to NIIT because it has provided more job opportunities for the IT proficient experts.

5. Tourism Potential: Nagpur also has a number of historical places and ancient constructions like Deekshabhoomi, Sitabuldi Fort, and many other temples tourists from all around the country visit. The city is also famous for its festivals like Ganesh Chaturthi and Dhamma Chakra Pravartan Din which serves as another mode of tourism industry. Nagpur is also known as the Tiger Capital and there are several Jungle Safari options available in and around it.

Industrial development in Nagpur: key industries and sectors.
The major sectors playing roles in Nagpur’s economy are industrial, IT/ITES, pharmaceutical, agro-based, and logistics. So let’s talk in brief about each sector and their impact on Nagpur’s industrialization.
1. Manufacturing:

Nagpur is also the location for the major manufacturing units of major textile industries, steel units, and power generation and cement plants. It has ample deposit of iron ore and coal that are used for these industries. Further, considering that it is near India’s western coastline where seaports like Mumbai and Kandla are located, Nagpur is well positioned to support export-driven industries.
2. IT/ITES:
Nagpur has become one of the favorite IT/ITES destination in last few years due to its favorable business environment and cost effective availability of manpower. Business giants such as TCS (Tata Consultancy Services), Infosys, HCL Technologies have established their offices in this city. This sector received further impetus with the MIHAN (Multi-modal International Cargo Hub and Airport) which has offered IT organizations advanced facilities such as infrastructure.
3. Pharmaceuticals:
Next in line is the pharmaceuticals industry, which is one of the fastest growing with companies such as Lupin Ltd. , Sanofi-Aventis Healthcare Pvt Ltd. , Indoco Remedies Ltd. , among others with their facilities located in Nagpur. This industry thrives under the favourably warm climate for growth of the basis medicinal plants used in the traditional Ayurvedic medicines.
4. Agro-based Industries:

Nagpur is well located in the heart of a region that is relied upon for India’s agricultural production and this makes it a good place for agro-based industries. The city is famous for orange cultivating and processing is the main industry for the fruit processing units. The other agro-based industries that are available in Nagpur include vegetable oils, rice and other food products like dairy and poultry.

5. Logistics:
Being one of the highly connected cities by its air, rail, and road transportation network to the other parts of central India, Nagpur has emerged as a major logistics hub in the central state. The MIHAN project has also made significant contribution to this sector by creating a modern cargo complex with the facilities of cold stores and warehouses.

Industrial growth in Nagpur has been vibrant and expansive with several sectors registering significant developments. Nagpur has also positioned itself strategically as an industrial hub of India thanks to the continued improvement of infrastructure and favorable business policies adopted by the government.

Conclusion: Nagpur’s promising future.

Another specific reason as to why Nagpur has a promising future is positioning. Due to its good road, rail, and air transport facilities, the city functions as a centre of communication to central and southern parts of the country. This competitive advantage has led many firms to designate their operations in Nagpur and thus increased employment opportunities.
The recent establishment of Special Economic Zones (SEZs) in Nagpur City has further strengthened the growth process in the City. SEZs function like special economic zones with tax and other benefits for setting up of industries within these zones. This has led to investments from both domestic and foreign interests, which has spurred industrialisation in Nagpur.

The finalization of MIHAN at Nagpur is another milestone in boosting the economy of the city. It is expected to provide employment opportunities to over 1 lakh people in various sectors such as aviation, IT /ITeS, manufacturing, logistics etc. VLT MIHAN will not only bring the revenue but also increase the trade between India and other countries through efficient cargo facilities.
Also, the government’s recent emphasis on integrating technology with urban development under the Smart Cities Mission has added further impetus to Nagpur’s opportunities for growth. In addition to this several projects for development of urban infrastructure have been taken up in the development of transportation systems, waste management systems, water supply systems etc. These changes are not only enhancing the quality of life of people but also opening up more opportunities for the investments.

In addition, Nagpur is a favourable place for SMEs and start-ups due to a highly innovative and entrepreneurial spirit. The initiatives by the government like the Startup India program have further contributed towards the establishment of more startup businesses by the young individuals.
To conclude, Nagpur is a potential city to boost the country’s economic growth and development. Nagpur is now well poised at becoming one of the top metro cities in the world not only in central India but also in the world because of its strategic location, beautiful government policies and the infrastructure developments. The Orange City is fast becoming the most preferred destination for investors and offering opportunities to its population.

गायत्री भोजनालय नागपुर

गायत्री भोजनालय

धरमपेठ मध्ये एका जुन्या घरात फार पूर्वीपासून एक मेस होती . गायत्री भोजनालय. 1991 ते 1993 या दोन वर्षात तेथे जेवणाचा योग आला. त्यावेळेस देखील थोडी महागच मेस होती, 700 रुपये महिना. पण जेवणाची quality छान होती. पण मेस खूपच शिस्तप्रिय होती 2.30 वाजता बंद म्हणजे बंद, मग कितीही नियमित ग्राहक असला तरी , मेस चे दार उघडणार नाही. बाहेर टिनाचे शेड होते त्यात उन्हाळ्यात जेवणाची मजा काही औरच होती. माझे कॉलेज व data graphix इन्स्टिट्यूट च्या व्यापामुळे व मेसच्या शिस्ती मुळे अर्धे दिवस उपाशीच रहावे लागत असे.

 

आज गायत्री भोजनालयाची मोठी इमारत धरमपेठ इथे व प्रतापनगर इथे झाली आहे. गायत्री चे जेवण साधेच पण चविष्ट असते. दोन भाज्या, वरण, दही, कढी, कोशिंबीर, कांदा, पोळ्या व भात. गरम गरम पोळ्या येत असल्याने , थोडं जेवण जास्तच होत. गायत्री धरमपेठ ची कढी अप्रतिम, केव्हाही जावं तर एकच चव. सुरवातीला 40रु, 60 रु करत करत आज थाळीचा रेट 180 रु पर्यंत झालेला आहे. पण जेवणाचं समाधान होत.

खास celebration म्हणून गायत्रीत जाण्यासारखं नसलं तरी रविवारी घरी भरपूर पसारा आवरायचा आणि किचन ला आराम देऊन गायत्रीत जेवायचं..स्वस्त सुंदर पैसे वसूल..

बाहेर गावाला जायचे आहे किंवा चार पाच दिवस पिकनिक ला जाऊन जर मसालेदार, तेलकट, पनीर ची भाजी खाऊन कंटाळा आला असेल तर गायत्रीत जेवावे, एकदम छान वाटते.

वरण, भात, भाजी , पोळी खाऊ घालून एवढा मोठा व्यवसाय होऊ शकतो असे 20 वर्षांपूर्वी वाटले नव्हते.

 

आजकाल गायत्रीत भरपूर भीड असते. एकावेळी 200 जण एका तासात जेवण घेत असतात. सकाळी 4 तास व रात्री 4 तास, म्हणजे 1600 जण दिवसाला जेऊन तृप्त होत असतात.

बाहेर गावातील नागपुरात कार्यालयीन कामासाठी आलेले कर्मचारी, mp मधून दवाखान्यात भरती झालेल्या चे नातेवाईक, sales representative, medical representative तर कधी कधी पेंटिंग चे काम करणारे वर्कर अशी विविध प्रकारच्या माणसाची भीड असते. तर कधी कधी महिला मंडळी चे भिशी याची देखील भीड असते. आजूबाजूला कोण बसले आहे याची कुणीही दखल न घेता जेवत असतात. इथले वाढणारे कर्मचारी देखील प्रेमाने व चिडचिड न करता, काहीही न बोलता वाढत असतात. एकाच डावाने वरण, भाजी, कढी वाढली जाते. पण चवीत मात्र विशेष फरक पडत नसतो.

अजूनही मध्ये मध्ये कॉलेज च्या परीक्षेच्या ब्रेक मध्ये गायत्रीत जाणे होते. सोबतच्या थकलेल्या staff ला भरपेट जेवू घातल्याचा आनंद वेगळाच.

गायत्री मधले जेवण झाल्यावर बाजूला संदीप पान ठेल्यावर जाऊन मसाला पान खायचे आणि घरी येऊन दोन तास वामकुक्षी, म्हणजे सुख म्हणजे काय असत चा अनुभव.

घरगुती, स्वच्छ व चविष्ट तसेच स्वस्त जेवणासाठी नागपुरातील गायत्री चा पर्याय उत्तम आहे.

 

 

 

 

 

East Nagpur or West NAGPUR I know best Nagpur

The railway line divides the city into east and west Nagpur. The east represents an old organic settlement, while the west represents the new colonial town. Nagpur‟s built form consists of historic and heritage structures, which are spread across both east and west Nagpur. The urban footprint represents the developed versus undeveloped land. Mapping of Nagpur‟s built-up footprint provides details on the (1) built-up space, (2) the open spaces within the city, (3) pattern of development – vertical or horizontal, (4) dispersion of the city‟s development into the fringe areas, and (4) probable areas for future development.  

 

Nagpur is horizontally expanding, but still the dispersion levels are very low. Also as seen from the map it is clear that in most of the development has taken place in the inner areas and the outer/peripheral areas of the city are less developed comparatively. Also, it is important to highlight that even after city sprawling horizontally, expansion of the city is restricted within the city limits; the open spaces available is less and those available are scattered and are large land parcels. It might be attributed to various reasons like (1) houses with small footprint, (2) presence of 446 slums over 25% of the city area, and (3) 62% of the land falling under the category of undevelopable land, which can be forest, water bodies, agriculture land, land under military forces in Nagpur, etc.

 

 

 

नागपूर चा उन्हाळा खाद्य पदार्थांची चंगळ

नागपूरच्या उन्हाळ्याचे वैशिष्ट्य म्हणजे दिवस उजाडतो तोच तापायला लागतं. हळूहळू उन्हं चढतील असे मुळीच नाही. हा सूर्य ही - ही आग! शैक्षणिक सत्र एव्हाना उन्हाळ्यात संपलेलं असतं त्यामुळे सर्व वयोगटातील विद्यार्थी घरी असतात. एवढा आग ओकणाऱ्या उन्हाळा, पण पुण्या- मुंबईची आते-मामे, चुलत भावंड उन्हाळ्याच्या सुट्टीत नागपूरलाच येणार(धुडगूस घालायला ऐसपैस जागा)! दिवसाची सुरुवात अगदी चहानेच व्हायची आणि आजही होते. सहसा नाश्त्याची पद्धत नव्हती. सगळी जण सकाळी साडेनऊ-दहाला छान जेवून आपापल्या कामाला, पोळी भाजीचा डबा घेऊन जात. पण सुट्टी सुरू झाली की सगळं जुनं टाईम टेबल मोडून नवं टाईम टेबल सेट होणार.

साधारण आठ-साडेआठच्या सुमारास कंपल्सरी सातूचे पीठ. दुधात कालवलेलं किंवा पाण्यातही अगदी ताकात सुद्धा. त्यानुसार साखर/ गूळ, मीठ काय ते घालून ग्लासभर प्यायचं. थंड असतं प्रकृतीला! असं आजी सांगायची. दिवसभर सारखं येता-जाता थंड पाणी लागायचं. आणि खूप जण घरात असले म्हणजे दोन माठ असायचे. एक माठ संपला की दुसरा वापरायचा. कारण सगळ्यांना थंड पाणी मिळायलाच हवं.

सर्वात महत्त्वाची फळे या दिवसात म्हणजे आंबा, कलिंगड आणि खरबूज. सुरुवात मात्र कैरीने! बाजारात कैऱ्या यायला लागल्या की पहिल्यांदा भाव अगदी अवाक्याबाहेर असायचे. पाव किलो अर्धा किलो तरी आणायच्याच शकुनाच्या. मग भरपूर सतत रतीब! कैरीचे असंख्य प्रकार केले जायचे. अगदी बारीक फोडींचं तात्पुरतं लोणचं, कांदा- कैरीचा तक्कू, कैरी- खोबरे चटणी, कैरी-शेंगदाणे- गुळ चटणी आणि मेथांबा! याशिवाय आई कैरीचं 'बलक ' करायची. कैऱ्या उकडून गर काढायचा, त्यात मीठ,गुळ, लाल तिखट घालून कालवायचं आणि मेथी- हिंग- जिऱ्याची फोडणी घालायची. अगदी टॉक! लागायचं. तसंच पन्हं. यासाठी कैरी भाजुन /उकडून किंवा कच्ची वापरली जायची. आलेल्या पाहुण्याला गार आंबट- गोड पन्हं अगदी द्यायचंच. पुदिन्याची पाने, जिरा मसाला वगैरे चोचले मुळीच नसायचे साखर/ गूळ, मिठाची कणी, वेलदोडा-जायफळ पूड आणि फार झाले तर केशराची काडी. पन्ह्याचं कॉन्सन्ट्रेट अगदी तयारच असायचं. फ्रीज घरोघरी नव्हत. माठाखाली परात ठेवायची त्यात पाणी घालायचं आणि माठाला पातळ पांढरं ओलं कापड गुंडाळायचं. त्याची टोकं परातीत ठेवायची. छान गार राहायचं. नागपुरात अन्न फार लवकर आंबतं, त्यामुळे जेवण झाल्या- झाल्या उरलेलं अन्न ताबडतोब गारव्यात ठेवायचं. ते अन्न हमखास गार ठेवण्याची गृहिणींची जागा म्हणजे कुलरची वरची टाकी! ह्यात डबे ठेवले म्हणजे टिकणारच.

जेवणात आंब्याचा रस अगदी भरपूर असायचा दोन आंबे खाऊन "आम्ही रोज आंबे खातो" असं नसायचं! चांगली चार-पाच दिवसांची गॅप असायची कारण किती आंब्यांचा रस काढायचा याला गणतीच नसायची. चोखायचे आंबे शेकड्याने घ्यायचे पाचखडी नाही तर सहाखडी मोजायचे. म्हणजे एका वेळी पाच आंब्याचे माप न घेता प्रत्येक हातात तीन असे सहा आंबे. २0 वेळा मोजले की १०० च्या ऐवजी १२० आंबे मिळायचे. वर, जमलेल्या पोरांच्या हातावर एक-एक आंबा ठेवला जायचा. नागपूर ला फळांचा राजा बैगनपल्लीच! आम्हाला हापूसचं फार कौतुक नाहीच मुळी हा एकमेव आंबा सालीसकट खाता येतो. सोलून खायचे लाड नकोच! आंब्याचा रस काढायला मोठ्या बादल्यांमध्ये, आंबे पाण्यात गार करायला ठेवायचे. त्यांच्यातील उष्णता कमी करण्यासाठी. रस काढायला घरातील तरुण पुरुष मंडळी हौसेने बसत. बाकी पोरं तो सोहळा बघायला भोवती गोल करून बसणार. आंबे नीट माचवून, देठ नखाने तोडून, थेंबभर रस काढून टाकायचा, चिकाचा. मग बाकी आंब्याचा, मोठ्या पातेल्यात रस काढायचा. बैगनपलीच्या सालांनाही खूप रस असतो. आंब्याच्या सालीचं मागचं टोक उडवून, दोन्ही बाजूंनी नीट रस पिळून घ्यायचा. मग ती साले मुलांना मिळायची चोखायला.

तेव्हा बाजारात फारशा भाज्या नसायच्या. वांगी, कांदे, बटाटे! सुगरणी आलटून-पालटून याच भाज्यांचे पन्नास प्रकार करायच्या. पालेभाजी म्हणजे घोळ. कोरडी भाजी, कैरीच्या फोडी घालून पातळ भाजी, बेसन लावून ताकातलं आळण, घोळीच वरण, यापैकी काहीतरी नक्की व्हायचं.

जेवताना भक्कम आमरस आणि पोळ्या यांची पैज लागायची. मग इतर काही फारसं नसलं तरी चालेल घरातल्या बायकांना भरपूर पोळ्या कराव्या लागायच्या. कारण अगदी बारकं पोर सुद्धा तीन-चार पोळ्या सहज रिचवायचं. मोठ्यांचे तर बोलायलाच नको आंबा फोडी कापून खायचा असेल तर रात्री जेवण झाल्यावर!

आंब्याच्या रसाचे पोट फुटेस्तोवर जेवण झालं की छानसं पान लावून घ्यायचं. खरंतर पाटावरच डोळे मिटायला लागायचे. एव्हाना कुलर मध्ये पाणी भरून जय्यत तयारी असायची. प्रत्येक खोलीत कुलर ही चैन उशिरा आली. मोठा डेझर्ट कुलर सगळ्या घराला थंड ठेवायचा. त्याला वाळ्याच्या ताटया असायच्या. त्या दरवर्षी बदलल्या जायच्या. त्या वाळ्याचा मंद सुगंध घरभर दरवळायचा कुलर सुरू झाला म्हणजे सगळी लहान- थोर मंडळी, बैठकीच्या खोलीत गार झालेल्या जमिनीवर, जागा मिळेल तसे कोणत्याही अँगलने अंग टाकून द्यायची. अशी स्वर्गीय झोप लागायची!

साधारण चारच्या सुमारास, घंटी वाजवत कुल्फीवाला दारावर येणार. मोठ्या ढोबराला लाल कापड गुंडाळलेलं असे. लांबट कोनांमधे कुल्फीची फक्त काडी दिसायची. कुल्फीचे वेगवेगळे प्रकार नव्हते, फक्त आकारावरून किंमत असे. त्या ढोबऱ्यातून लांब कोन काढून कुल्फीवाला घुसळल्यासारखं करायचा. हाताच्या उष्णतेने कुल्फी कोनापासून सुटायची. मग ती आपल्या हातात! या कुल्फीला एक हलकीशी खारट चव पण लागायची. बर्फाचे तपमान कमी ठेवायला वरून भरपूर मीठ घातलेले असायचे त्याचे अंश! सरत्या दुपारी, ' बरफ का गोलावाला' गाडी घेऊन फिरायचा. बर्फ किसून छान पांढराशुभ्र भूरका करून तो काडीवर दाबून बसवायचा. त्या गोळ्यावर वेगवेगळ्या चवीचे आणि रंगाचे गोड पाणी घालायचे. खूप अप्रूप वाटायचं तो गोळ्या चोखून खायला! घरी मात्र बर्फाचा गोळा खायला फारशी परवानगी नसे. तो चोरून, नजर चुकवून खायचा. पण चोरी लगेच पकडली जायची, जीभ रंगलेली असायची ना! तो बर्फ नाल्यातल्या पाण्याचा बनवतात असा समज सर्वत्र पसरवल्या जायचा (काहीतरीच!). दुपारी दारावर चणे- फुटाणे वाला यायचा. खमंग, खारे शेंगदाण्याच्या पुड्या दरडोई घेतल्या जायच्या. भरपूर फुटाणे ,पोहे ,मुरमुरे ,दाणे अगदी पायल्या-पायल्याने घ्यायचे. संध्याकाळी उसाचा रस वाला दारावर यायचा. दुरून दिसला की धावत घरात जाऊन लाडीगोडी लावायची आणि मोठे स्टीलचे पातेलं घेऊन बाहेर धावायचं. अगदी हाका मारून, मारून बोलवायचं. जसं काही इतरांना रस दिल्यानंतर त्याच्या जवळचे ऊसच संपतील! तो आला की किती ग्लास हवे ते सांगायचं. बिना बरफवाला! त्याचं पातेलं बाजूला करून, त्यात पूर्वीचा रस नाही ना याची खात्री करून घ्यायची. रस गाळायचं फडकं झटकून स्वच्छ करायला लावायचं. मग रस काढणं सुरु. सूचना करायच्या... भैय्या अद्रक निंबू डालना भरपूर वगैरे... तयार रस त्याच्या ग्लासने मोजून तो आपल्या पातेल्यात ओतणार. खूप वरून रस ओतून जास्तीत जास्त फेस काढून रस द्यायचा. आणि मग मानभावीपणानं वरून थोडा उरलेला आपल्या पातेल्यात ओतायचा, जास्तीचा म्हणून! किती मधुर असायचा तो आले लिंबाच्या चवीचा रस निसर्गतः गारेगार. रात्री उशिरा ब्लू बेल आईस्क्रीम ची गाडी यायची. पांढरी गाडी, त्यावर निळे पट्टे आणि बेल्स जोडी. दिवसाची सांगता ह्या आईस्क्रीमने होणार. नेहमी नाही हं, क्वचितच! त्या फिक्क्या हिरव्या रंगाच्या पिस्ता आईस्क्रीम ची चव लाजवाब आजही जिभेवर रेंगाळते!

ज्या दिवशी आमरसाचे जेवण झालं नसेल तर हमखास दुपारी भूक लागणार. मग नागपूरचा राष्ट्रीय टाईमपास म्हणजे कच्चा चिवडा अगदी घमेलंभर करायचा. मुरमुरे, पोहे, शेंगदाणे, फुटाणे, बारीक चिरलेला भरपूर कांदा, कैरी, हिरव्या मिरच्या, असेल तर कोथिंबीर, सातूचे पीठ (ऑप्शनल), भरपूर कच्च शेंगदाणा तेल ( जवसाचे तेल ) मीठ, साखरेची चिमूट हे सर्व नीट कालवायचं आणि मधे ठेवायचं. प्लेट चमचे वगैरे काही नको. घमेल्याभोवती बसायचं आणि चक्क हाताने चिवड्याचा घास उचलायचा आणि उघड्या तोंडावर नेम धरून आत लोटायचा. काही मिनिटात ते घमेलं रिकामं व्हायचं!

बाजारात टरबूजं यायला लागली की चांगली गरगरीत, काळपट हिरव्या सालीची मोठ्ठी टरबूजं आणायची आणि मोठ्या बादलीत किंवा आमच्याकडे तर चक्क मागच्या टाक्यात पोहायला सोडून द्यायची. पुन्हा उष्णता कमी करायला टरबुजाची सालं काढून सुबक फोडी वगैरे लाड नव्हते. कलिंगडाच्या सालीसकट एकसारख्या मोठ्या फोडी करून हातात मिळायच्या. ती चंद्रकोर पांढरी पाठ लागेपर्यंत दातांनी कुरतडून खायची. तीच कथा खरबुजाची. खरबुजाच्या बिया चाळणीवर स्वच्छ धुऊन वाळवायच्या आणि वाळल्यावर गप्पा मारायला दातांनी टिचून आतला मगज खायचा. उन्हाळ्यात आईस्क्रीम पार्टी ही व्हायच्या. पाच लिटरचा आईस्क्रीम पॉट भाड्याने आणायचा. दूध घरी आटवून घ्यायचं. दुधाच्या सिलेंडर भोवती बाहेरुन बर्फ, मीठ घालून दांड्याने सिलेंडर गोल गोल फिरवीत राहायचं. सगळ्यांचा हातभार लागायचा. हात भरून यायचे अगदी! मग अंदाजाने आईस्क्रीम घट्ट झालं असं समजायचं. घरातील भरपूर वाट्या, चमचे गोळा झालेले असायचे. प्रत्येकाला मनसोक्त आईस्क्रीम मिळायचं .शेवटी, पातळ झालेलं आईस्क्रीमही मस्त लागायचं. परीक्षा झाल्यावर आमच्या गच्चीवर भेळ आणि आईस्क्रीम अशी जंगी प्रायव्हेट पार्टी असायची.

बाहेर आईस्क्रीम खाणं म्हणजे दिनशॉ, सदर तेव्हा ते शिष्ट आईस्क्रीम होतं! शंकर नगर ची शाखा बऱ्याच उशिरा सुरू झाली. मुंबईच्या पाहुण्यांना वाडीलालची कॉम्पिटिशन म्हणून एकदा तरी दिनशॉ मधे न्यायचंच आणि दिनशॉच कसं जास्त चांगलं आणि चविष्ट आहे ते दाखवून द्यायचं. ठस्सन दुसरं काय?

आणखीन एक पर्वणी म्हणजे बाहेर रस प्यायला जायचं. तेव्हा लक्ष्मी भवन चौकातील रसवंतीत आम्ही जात असू. उसाचा रस आणि अत्यंत चविष्ट भेळ! आता हे कॉम्बिनेशन कुठे दिसत नाही. या रसवंत्या सीजनल असायच्या पाणी मारून गार केलेली जमीन असायची. कापडाचा मांडव चारी बाजूनी आणि छत असायचं. खूप गार वाटायचं.

या सिझनमध्ये नेमकी लग्नसराई असते नागपूरला. डिसेंबरमध्ये लग्नाची फॅशन फार उशीर आली लग्न मार्च ते जूनच्या दरम्यान असायचं. मे मध्ये तर लग्नांना ऐन भर असायचा. लग्नात पंगत असायची. भरली वांगी किंवा रटरट शिजलेली वांगी बटाटा भाजी, जिलेबी, मसालेभात आणि मठ्ठा! मठ्ठा वाढणारा दूरवर दिसला की आपली वाटी रिकामी करून ठेवायची. अशा अनेक वाट्या मठ्ठा प्यायचा. लग्नातल्या त्या गारेगार पातळ ताकापुढे लस्सी झक मारेल! बैगनपल्ली चवीला उतरायला लागला की इतर आंबे बाजारात उतरू लागायचे. पण आंबा अगदी पाऊस पडेपर्यंत खायचा.

नागपूरचा उन्हाळा व लग्न

नागपूर चा उन्हाळा हा नागपूरकरांना त्रासदायक वाटत नाही. सवयच झाली असते. पण इतर गावातील लोक मात्र नक्कीच घाबरतात. उन्हाळा म्हणजे सुट्टी.मस्त मित्र जमवून खेळणे.सायकल चालवणे शिकणे व फक्त आणि फक्त खाणे. या उन्हाळ्यावर भरपूर लेख या ग्रुप वर वाचण्यात आलेत. पण तरीही उन्हाळा आवडतो.

Nagpur Summer

याच उन्हाळ्यातील खरी मजा म्हणजे लग्न. उन्हाळ्यात भरपूर लग्न होतात. लग्नातील मजा तर आजही आठवतात.

लग्न ठरल्यावर मंगलकार्यालय शोधणे म्हणजे एक मोठे काम असायचे. काही वेळा वाड्यात किंवा शाळेत लग्न होत होती. पत्रिका छापणे हे आलेच. महाल भागात नरसिंग टॉकिज समोर अशी दुकाने होती. गुरुजी पण महालातीलच असायचे.

फराळाचे पदार्थ घरीच सर्व शेजारी मिळून तयार करायचे. सिमंती पूजन व लग्नाचा स्वयंपाक तयार करण्यासाठी तेलंगी अय्या होतेच.

भर उन्हाळ्यात हे अय्या जे उघडेबंब व बहुधा फिक्कट लाल रंगाचे धोतर घातलेली त्याही उकाड्यात व चुलिसमोरील विस्तावा समोर संपूर्ण स्वयंपाक लिलया करायचे. सामानाच्या ने आण करायला सदाशिव रिक्षेवाला तीन दिवस बुक असायचा.

सर्व तरुण मंडळींना कामाचे वाटप करायचे म्हणजे सोपे काम नसायचे.लग्नात एक नारायण असायचाच. तो स्वतःला सुत्रधार समजायचा. कामाचे वाटप झाल्यावर सर्व मंडळी जोमात असायची. बँड वाला शोधणे हे आलेच.त्याकाळी चाळीसगाव चा बँड खूपच लोकप्रिय होता.सिमंती पूजनात सर्वांची ओळख करून देण्यात येते.लग्नातील जेवणापेक्षाही चविष्ट जेवण सिमंती पूजनाचे असते.

लग्नाचा मुहूर्त भर उन्हाचा का असतो संध्याकाळचा का नसतो हा एक संशोधनाचा विषय आहे. लग्नात सुट घातलेला घामाघूम झालेला नवरा व मुंडावळया तून उतरणारा घाम ही कल्पनाच करवत नाही.व्यावसायिक फोटो ग्राफर न्हवतेच .ज्याच्या हाती कॅमेरा तो फोटोग्राफर. त्यामुळे विनोदी फोटो असायचे.

अक्षता मुद्दाम फेकून मारणे हा एक खेळ होता. चुकून आजूबाजूला जर एखादा टक्कल पडलेला म्हातारा असेल तर मग काय. येवढ्या अक्षतांचा मारा होऊनही ती व्यक्ती मागे वळून पाहत न्हवती कारण बहुधा हा राष्ट्रीय खेळ त्यांनी पण लहानपणी खेळला असेलच. लग्न लागल्यावर बँड वाजवणे असायचेच.

लग्नात पेढे वाटणे व गुलाबपाणी असायचेच. पुन्हा पुन्हा पेढे खाण्यात खरी मजा होती. येडा बनून पेढा खाणे हा वाक्प्रचार लग्नात अनुभवयास येतो.

मांडवात गाद्या व लोड असायचेच. अजून एक प्रकार म्हणजे फराळाचे ताट. ते यायचेच.मग काय सुतो. वयस्कर व गादी हे समीकरण असायचेच.पोट्टे खेळण्यात मग्न रहायचे.एकाएकी लोड एकमेकावर फेकणे हा आवडता खेळ सुरू व्हायचा व कितिदातरी लोड झोपलेल्या वयस्कर माणसावर पडायचा व महाभारत सुरू व्हायचे.

स्वयंपाक गृहात अय्या पण तापलेला असायचा. एकतर कडक उन्हाळा व समोर चुळीतला विस्तव. यामुळेच सर्व आचारी काळे व एकसारखे दिसत असतील.पण स्वयंपाक मात्र अत्यंत भारी बनवायचे.

पंगत असायची. जागा साफ करून शाळेतल्या पट्टया आंथरणे हा एक मोठ्ठा कार्यक्रम असायचा

पत्रावळीवर जेवण असायचे. महत्वाचे म्हणजे पंगतीत जागा पकडणे व आपल्या भावांडांसाठी व मित्रांसाठी जागा पकडणे. आपली पलटण कुठे बसली आहे ते आपली आई,मावशी,आत्या शेजारी व काकु चुपचाप एकमेकींना सांगायचे.त्यामुळे आलटून पालटून त्याच पोटभर वाढायला यायच्या. पापड व कुरडया वाढल्यावर पटकन पोटात जायच्या.

जिलबी असेल तर शर्यत लागायची,कोण जास्त खातो याची. या सर्व बाबींवर घरच्यांचे बारीक लक्ष असायचे. जिलबी व थंड ताकासारखे कॉम्बिनेशन जगात दुसरे नाही. एकमेकाच्या पानात त्याच्या नकळत पदार्थ टाकणे हे असायचेच.

एका पाण्याच्या ड्रम मधे बर्फाची लादी टाकून थंड पिण्याच्या पाण्याची सोय असायचीच.

यानंतर असायची रुसने व फुगण्याची विहिनीची पंगत. यावर जास्त लिहिणे शक्य नाही.यावर लेखन म्हणजे एक ग्रंथच लिहावा लागेल.

या सर्व मंगल सोहळ्यात एखाद पोट्ट हमखास हरवतच. मग शोधाशोध व त्याच्या आईचा कॉमन डायलॉग याला उगीचच आणल. मग पळापळ सुरू व्हायची. पोट्ट मांडवा बाहेर एकदाच सापडायचे.तसेच बाहेरगावचा पाव्हणं हमखास सनस्ट्रोक ने आजारी पडायचे ,त्याला मेडिकल कॉलेज मध्ये ऍडमिट करावे लागायचे.

सर्वत्र नुसती धावपळ असायची.

वरात यावर एक लेख नक्की होऊ शकतो.कधीतरी नक्कीच लिहिल.

असे बरेच अनुभव आपल्याला सुध्दा आले असतीलच. मी जसे आठवले तसे लिहिले.

बरोबर लिहिले का.

गेले ते दिन गेले येवढे खरे आहे. संवाद,ओळख व आपुलकीची भावना दिसत नाही हे विदारक सत्य आहे.

काही नागपूर आठवणी भक्ती विषयक

काही नागपूर आठवणी - भक्ती विषयक !

मंडळी ! आपला गुढीपाडवा हा नुसताच पार पडला आहे आणि आता येत्या १७ एप्रिल ला आहे रामनवमी ! या दिवशी ,श्री पोद्दारेश्वर राम मंदिरातून

 

निघणाऱ्या शोभायात्रा विषयी जितके बोलू ते कमीच ठरेल म्हणून बोलणं

टाळतो ! याच अनुषंगाने विचार केला

असता,असे लक्षात आले की भक्ती आणि अध्यात्म या क्षेत्रातली इथली

परंपरा ,ही जुनीच ! यावरच काही

आठवून गेले ,ते असे.

याविषयी ,माझी पहिली आठवण ही

साधारण १९६७-६८ सालची असावी. तेव्हा आम्हीं इंदूरला रहात होतो आणि

इथं ,आजी- आजोबांकडे आलो होतो.

तेव्हा , आजी सोबत गजानन बुवा

मराठे यांच्या कीर्तनाला गेल्याचे

अंधुकसे आठवते ! याच काळात,महालात ,दक्षिणामुर्ती मंदिरात

बाळशास्त्री हरदास यांची विद्वत्तापूर्ण

प्रवचनं होत असत आणि आजोबा

त्यांना जात असत. तसेच इथले

बाबासाहेब साल्पेकर यांचे देवस्थान

पण फार प्रसिद्ध होते आणि कीर्तन

ऐकण्याकरिता फार गर्दी होत असे.

दुसरी आठवण म्हणजे ७० घ्या दशकात, श्रावणमासाची ! यात ,

टोळ शास्त्री आणि मुळे शास्त्री यांची

भागवत कथा ,

अयाचित मंदिर आणि

सोनोबाची वाडी इथं होत असे. अर्थात

ही केवळ उदाहरणं झाली ,अशी अनेक

आयोजनं , विभिन्न ठिकाणी ,सुरूच

असत !

भक्ती आणि अध्यात्म यांची ही समृद्ध

परंपरा ,पुढे अशीच सुरू राहिली. मग

ती ,गोरक्षण ,जेल रोड इथली प्रवचनं

 

Gorakshan Nagpur

असोत किंवा दुर्गा मंदिर, प्रतापनगर

येथिल कीर्तन महोत्सव असो ! अशी

अनेक आयोजनं ,सतत ,नागपूरात

सुरूच असतात आणि ही इथली एक

विशिष्ट ओळख आहे,हे नक्की !

 

Nagpur near the bridge and across the bridge

जुने नागपूर

मला वाटतं सकाळ पासून सुरुवात करावी...

जुन्या नागपूरची सकाळ मीलच्या भोंग्याने सुरू व्हायची। भल्या पहाटे पहिला भोंगा व्हायचा व आता सूर्योदय होणार हे कळायचे। या भोंग्याचा आवाज पार कामठी पर्यंत यायचा। भोंग्या बरोबर महाराजबागेतील डरकाळी सुद्धा कधीकधी ऐकू यायची। सोबत इंजिनाची शिट्टी व गाडीचा आवाज ऐकू यायचा। नागपूर भुसावळ ही रेल्वे व नागपूर गोंदिया रेल्वे पकडायला चाकरमान्यांची लगबग सुरू व्हायची। सायकलींचे ट्रिंग ट्रिंग सुरू व्हायचीl तेव्हा हेच प्रमुख साधन होते, गाड्या नव्हत्याच जवळपास l

तर एकूण भोंग्याला नागपूरकरांच्या आयुष्यात खूप महत्व होते। विविध भारतीवरील कार्यक्रम, बातम्या , इन्स्ट्रुमेंटल music व जयमाला कार्यक्रम भोंग्याच्या आवाजावरून कळायचे। गंमत म्हणजे उन्हाळ्यात बाहेर झोपले तर भोंग्यातून निघालेली राख अंथरुणावर पडायची व कपडे काळे व्हायचे।

भोंग्या सारखीच नामशेष झालेली अजून एक गोष्ट म्हणजे वाडेl जुने नागपूर हे मध्यमवर्गीयांचे शहर होते व वाडा संस्कृती होती। जिवाभावाचे संबंध होतेlशेजारधर्म पाळणारे लोक होते। कुठल्याही घरी कोणताही कार्यक्रम असो तो सार्वजनिक व्हायचा।अगदी जन्मापासून शेवटपर्यंत। वाड्यात कोणी दादा, मामा, काका, काकू, मावशी व आजीआजोबा असे प्रेमाने जडलेले नातेवाईक असत। कोणत्याही प्रसंगाला तोंड द्यायचं आणि एकोप्याने अडचणी सोडवायच्या हे बाळकडू तिथेच मिळत असे l नातेवाईकांना समजत नसे की कार्य एका घरचे आहे की सामूहिक।प्रत्येक वाड्यात एक नारायण सुद्धा असायचाच। जवळच गुजरी रहायची। तेव्हा प्रायव्हेट स्पेस नावाची गोष्ट अस्तित्वात नव्हती त्यामुळे सर्वांचे लक्ष असे l आपोआप चोऱ्या कधी व्हायच्या नाहीत।चुकून चोर आलाच व पकडल्या गेला तर त्याचे काही खरे नव्हते।

हर चीज हर माल चा ठेका वाड्यात व वस्तीत यायचा।

पूर्वी पासून नागपूरचे दोन प्रमुख भाग आहेत, पुलाच्या अलीकडचे आणि पुलाच्या पलीकडचे नागपूर l आता पूर्व आणि पश्चिम असा उल्लेख होतो l पूर्व नागपूर राजकीय घडामोडी, चळवळी ह्यांचं उगम आहे l तिथे कुठल्याही राजकीय घटनेचे पडसाद आधी उमटतात आणि तिथली एकूण हवा बघून पश्चिम नागपूर जागे होतें l

 

इथे विशेषतः महाल भागा चा उल्लेख आवर्जून करावाच लागेल l तिथे खूप खेळी मेळीचे वातावरण असायचेl

आजही बऱ्या पैकी परंपरा आणि संस्कृती महालात जपलेली दिसून येते l सर्व सण अजूनही येथे गुण्यागोविंदाने साजरे होतात।

बर्डी चे महत्व त्याकाळी सुद्धा व्यापार पेठ असेच होते।

सिव्हील लाईन मध्ये बहुतेक शासकीय कार्यालये व कॉलेज होती।

त्यामानाने धंतोली, रामदासपेठ व धरमपेठ मध्ये बंगलेवजा संस्कृती होती। मोठे आवार, झाडे व बंगल्या भोवताल मोकळी जागा अशी रचना साधारण दिसायची l

सदर भाग परका वाटायचा। फक्त दिनशा आईसक्रीम खायला जायचो।लक्ष्मीनगर,बजाजनगर व अभ्यंकर नगर मध्ये वस्ती खूप तुरळक होती। आता विश्वास बसत नाहीl तेव्हा शहराच्या प्रत्येक विभागांचे असे वेगवेगळे व्यक्तिमत्व होतेl आता सगळे सारखेच दिसतातl

सहज आठवलेली व आता नामशेष झालेली अजून एक गंमत म्हणजे जादूटोणा आणि इतर अंधविश्वासl

त्या काळी भुता खेतावर व जादूटोण्यावर बऱ्याच लोकांचा विश्वास असायचाl करणी हा शब्द तर आजच्या पिढीला माहितही नसेलl

आजही आठवते की शाळेत जातांना किंवा कोणत्या कामास जातांना रस्त्यात मांजर आडवे गेले तर आपण सात पावले मागे जायचो व जोपर्यंत कोणी पुढे जात नाही तोपर्यंत आपण पुढे जात नव्हतो।

असाच प्रकार रस्त्यावर सात पिवळ्या गाठी बाबत नेहमीच पाहण्यात यायचा। या गाठी मंतरलेल्या असायच्या असे मोठ्यांकडून ऐकले होते व त्या ओलांडू नका अशी सक्त ताकीद प्रत्येकाच्या घरून असायचीच। ओलांडल्या तर शरीरावर सात गाठी येतात असे पण ऐकले होते। मी अश्या गाठी काडीने रस्त्याच्या दूर करायचो व नालीत टाकायचो। भोवतालची आबालवृद्ध मात्र कौतुकाने पहायचे।

लिंबाला सुई टोचून ठेवणे हा प्रकार जादूटोण्याचा होता।

मी चंद्रपूरला असताना माझ्या घरासमोर पत्रावळीवर भात,रुईचे पान,हळदकुंकू व दिवा कोणीतरी ठेवायचे।मुली लहान होत्या त्यामुळे काळजी वाटायची l कोण ठेवते ते कळत नव्हते।सारखी लपून पाळत ठेवली असतांना चार घरा पलीकडली म्हातारी आजी ठेवते असे दिसले।बरे,म्हातारी रोज माझ्याशी गोड बोलायची। मी पण तिला कल्पना दिली नाही की तूच ठेवते हे मला माहित आहेl मी संधीची वाट पहात होतो व ती मिळालीl बरोब्बर थोडा अंधार झाल्यावर आजीबाई चुपचाप आल्याच। मीपण तयार होतो। ती म्हातारी ते ठेऊन गेल्यावर मी दिवा विझू दिला आणि पत्रावळ शांत पणें उचलली l सोबत एक आगपेटी व छोटा मेणबत्तीचा तुकडा घेतलाl सिगरेट ओढायचे निमित्त करून घरून निघालोl म्हाताऱ्या बाईच्या घरासमोर पत्रावळ ठेवली, मेणबत्ती खोचली व पेटवलीl पुढे सिगारेट घेण्यास पान ठेल्यावर चाललो गेलो। सकाळी म्हातारीने खूप बोंबाबोंग केली। आजूबाजूचे लोक जमा झाले त्यात अर्थात मी पण होतो। तिने खूप आकांडतांडव केला l हे काम करणाऱ्यांच्या सर्व पिढ्यांचा तिने उद्धार केला। पण त्या नंतर असा प्रकार पुन्हा घडला नाही l असे अनेक मजेदार किस्से आता घडत नाहीतl

त्याकाळचे नागपूर म्हणजे आजच्या भाषेत सांगायचे झाल्यास "happening" होते

आणि त्यामुळे लिहावे तेवढे थोडेच पडेलl

Nagpur Santra Nagari

आपल्या गावाचे कुळ जाणून घेण्याची इच्छा असते, नागपूर शहराचा आभिमान वाळगावा एवढा प्राचिन इतिहास या नगरीला आहे,प्राचिन इतिहासाची साक्ष देणाऱ्या अनेक वास्तू या शहरात आहे,

बख्त बुलंद शहा या गोंड राजाने आपल्या राज्याचा विस्तार उत्तर पूर्व व वऱ्हाड पर्यत केला,१७०२ मध्ये त्यांनी आपल्या राज्याची राजधानी नागपूरला आणली, अनेक टोळ्याचे मिळून नागपूर शहर झाले, राजधानी म्हणून आज ३२० वर्ष पूर्ण होत आहे ,आपल्या भागात माोठया प्रमाणात संत्रयाचे उत्पादन होत असून ही संत्री जगात प्रसिद्ध आहे, या रुचकर संत्री मुळे या शहराचे नांव संत्रा नगरी पडले असले तरी , नागपूर हे देशाचा केंद्र बिंदू असल्यामुळे नागपूर शहराला विशेष् महत्व आहे.

बख्त बुंलद शहा यांनी नागपूर व गोंडवाना भागात कृषी व व्यापाराला चालना देण्यासाठी विविध राज्यातील व्यापारी व उद्योजकांना नागपूरात आणले,त्यांना जागा देवून बाजार पेठ निर्माण केली,

लावाण्यवती साठी विदर्भ प्रसिध्द

भगवान श्नीकृष्णाची पत्नी रुक्मिनी,नलाची पत्नी दमयंती, रघुवंशातील राणी अजानी,दशरथाची माता इंदुमती या विदर्भ कन्या होत्या त्यामुळे विदर्भ प्रांत लावण्यवती स्त्रियांसाठी अतिप्राचीन काळापासून प्रसिध्द होता.

बख्त बुलद शहाने राजधानी नागपुरात आणल्या नंतर सक्करदरा,फुटाळा, लेंद्रा,गाडगे,भानखेडा,धंतोली,सीताबर्डी या लहान टोळ्या एकत्र करून शहर केले,शहरात रस्तयांची निर्मिती, तसेच शहराचे रक्षण कर०यासाठी परकोटही बांधला तेव्हा नागपूर शहराचा दर्जा मिळाला,बुलंदशहाच्या मृत्यू नंतर त्यांचा मुलगा नांद सुलतान गादीवर बसला त्याने शुक्रवार तलाव बांधला,गोंड राजाने पाऊणशे वर्ष नागपूर वर राज्य केले

नागपूर व नागनदी ही नावे नागंवशीय लोकांच्या राहण्यांच्या ठिकाणावरुन पडली,असे मान०यात येते,त्यानंतर राजे रघुजी भोसले यांनी बलीशाह यांचा पराभव करुन नागपूरवर सत्ता मिळविली.त्यानंतर भोसले घरा०यांचा इतिहास सुरू होतो,ईस १८०० मध्ये रघुजी राजे भोसले यांचे राज्य अत्युच्च शिखरावर होते.

सिताबर्डी कित्ल्याची रचना

कित्ल्याची रचना दोन टेकडयात आहे,उत्तरेकडच्या टेकड़यांच्या पुढे जेथे सध्या कस्तुरचंद पार्क आहे तैथे साफ मैदान होते,पश्चिमे कडेअजब बांगला,विधान भवन आहे तेथे मैदान होते,मॉरीस कॉलेज हे त्या काळी रेसिडेन्सी होते.

१५ ऑगस्ट १९४७ ला देश स्वातंत्र्य झाल्या नंतर स्वंतत्र्य हिंदुस्थान चा ध्वज पंडित रविशंकर यांनी सीताबर्डी च्या किल्ल्हयावर फडकवला,१८५३ साली लयाला गेलेले नागपूरचे स्वातंत्र्य पुन्हा प्राप्त झाले,संयुक्त महाराष्ट्राच्या निर्मीतीनंतर नागपूर सह व ऱ्हाड महाराष्ट्रात विलीन झाले,

नागपूर करारा नुसार नागपूरला उपराजधानीचा दर्जा मिळाला,आज नागपूर सामाजिक शैक्षर्णिक व सांस्कृतिक क्षेत्रात आघाडीवर आहें, नागपूर शहर संत्रा नगरी सारखे वाघांची राजधानी म्हणून देशात नव्हे तर जगात प्रसिद्ध आहे, नागपूरची संत्री जगातील अनेक राष्ट्रा मध्ये पोहोचली असल्या मुळे शहराला संत्रा नगरीचा लौकिक मिळाला आहे.

नागपूरची वैशिष्ट पवित्र दीक्षाभूमी, रा स्व संघाचे मुख्यलय, आंतरराष्ट्रीय विमान तळ्, मेट्रो, मिहान,अजंब बंगला, उच्चन्यायालय,रिझर्व्ह बँक आदी

Deekshabhoomi Nagpur Distance , Entry Fee, Timings, History

Deekshabhoomi is a central memorial in Nagpur, Maharashtra, India, built after the original Buddhist architecture, and is a replica of the famous stupa erected by the Great Emperor Asoka at Sanchi, Madhya Pradesh. It is the biggest ever stupa in the Asian Continent, and was inaugurated on Thursday, 18th December 2001 by the then President of India K. R. Narayanan. It is situated at the heart of Nagpur, Maharashtra (India), and is a global recognition for the city15.Deekshabhoomi is an important tourist attraction in Nagpur, and is a historical place in India where about 1,000,000 people were converted from Hinduism to Buddhism at a single moment on October 14, 1956. These people were people of lower classes who converted under the leadership of Dr. Babasaheb Ambedkar. Ambedkar felt that their human rights could only be protected as Bhuddists2.Dr. Babasaheb Ambedkar, the Chief Architect of Constitution of India, embraced Buddhism here on 14th October 1956. This is considered the only revolution where more than six million people followed at once the principles of the Dhamma.

Embracing Buddhism stands important for another reason and that is revival of Buddhism by Dr. Babasaheb Ambedkar. He studied the Dhamma thoroughly and wrote a voluminous book entitled ‘The Buddha and His Dhamma’ that brought out a fundamental change in religious matters. The followers adopted the practices and felt liberated from the clutches of age-old, traditional blind faiths and superstitions1.The day of mass conversion is remembered as the day of celebration by millions and every year, on the occasion of Dhammachakra Pravartan Din, a mega programme is organized to mark the event in history. Dr. Babasaheb Ambedkar in his address to Buddhists stated that Nagpur was a homeland of ‘Nag’ people, the ‘Nag’ river at this place was the early settlement of those people. All the Nagas were primarily Buddhists and in reverence to them he had chosen this place

In Nagpur, Dussehra holds a special significance as it is the day when Dr. Bhimrao Ambedkar, the architect of the Indian constitution, along with other followers, embraced Buddhism after renouncing Hinduism at Deekshabhoomi in 1956. This event, known as Dhammachakra Pravartan Din, is celebrated annually on October 14, and it is a significant occasion for Buddhists and admirers of Dr. Ambedkar 

Best month to visit  

October, November, December, January, February and March 

Time to visit deekshabhoomi Nagpur 
 
Thursday   7 am–8 pm
Friday        7 am–8 pm
Saturday    7 am–8 pm
Sunday      7 am–8 pm
Monday     7 am–8 pm
Tuesday     7 am–8 pm
Wednesday 7 am–8 pm

Entry Fee 

 Free 

How to reach  

Distance from Nagpur central Railway station: 5.5 Km 
Distance from Airport   6.4 Km 
Distance from Ajani  Railway station: 3.4  Km 

Year 2023 

30 lakh devotees expected at Deekshabhoomi this year  

 

 

CSIR-National Environmental Engineering Research Institute

The CSIR-National Environmental Engineering Research Institute (CSIR-NEERI) is a research institute created and funded by Government of India. It was established in Nagpur in 1958 with focus on water supply, sewage disposal,communicable diseases and to some extent on industrial pollution and occupational diseases found common in post-independent India.

NEERI is a pioneer laboratory in the field of environmental science and engineering and is constituent laboratory of Council of Scientific and Industrial Research (CSIR). NEERI has five zonal laboratories at Chennai, Delhi, Hyderabad, Kolkata and Mumbai. NEERI comes under the Ministry of Science and Technology (India) of central government. The NEERI is an important partner organization in India’s POPs National Implementation Plan (NIP).

Mission and Objectives:

  1. Research and Development: NEERI conducts interdisciplinary research and development in various areas of environmental science and engineering, focusing on pollution control, environmental monitoring, waste management, and sustainable development.
  2. Consultancy Services: The institute provides consultancy services to industries, government agencies, and non-governmental organizations (NGOs) on environmental issues, helping them comply with regulatory requirements and adopt environmentally sustainable practices.
  3. Training and Capacity Building: NEERI organizes training programs, workshops, and capacity-building initiatives to enhance awareness and knowledge about environmental issues among stakeholders, including professionals, policymakers, and the general public.
  4. Technology Transfer and Commercialization: NEERI strives to transfer its research findings and technologies to the industry for commercialization, contributing to the development of innovative solutions for environmental challenges.   

 

        Research Areas:

       NEERI's research activities cover a wide range of environmental issues, including:

           Air Pollution Control and Monitoring

  1.        Water Pollution Control and Management
           Solid and Hazardous Waste Management
           Environmental Impact Assessment
           Environmental Biotechnology and Microbiology
          Climate Change and Adaptation
           Environmental Health and Risk Assessment

    Facilities and Infrastructure:

    NEERI is equipped with state-of-the-art laboratories, pilot plants, and research facilities to support its research and development activities. The institute collaborates with national and international organizations, universities, and industries to leverage expertise and resources for addressing complex environmental challenges.

    Achievements and Recognition:

    NEERI has made significant contributions to environmental research and technology development over the years. The institute has received recognition and awards for its innovative solutions and scientific contributions to environmental sustainability.

    Collaborations and Partnerships:

    NEERI collaborates with various national and international organizations, including government agencies, academic institutions, research laboratories, and industry partners, to address environmental challenges through collaborative research, technology transfer, and capacity-building initiatives.

    Outreach and Public Engagement:

    NEERI engages in outreach activities, including public lectures, seminars, exhibitions, and awareness campaigns, to disseminate knowledge and promote environmental consciousness among the public, students, and stakeholders.

    Overall, NEERI plays a crucial role in advancing environmental science and engineering, contributing to sustainable development and environmental protection in India and beyond.

    Laboratories: 

    1. Analytical Chemistry Laboratory: Equipped with advanced instruments for the analysis of air, water, soil, and biota samples. Instruments include Gas Chromatography-Mass Spectrometry (GC-MS), High-Performance Liquid Chromatography (HPLC), Atomic Absorption Spectrophotometer (AAS), and Inductively Coupled Plasma Mass Spectrometry (ICP-MS).
    2. Environmental Microbiology and Biotechnology Laboratory: Conducts research on microbial processes for wastewater treatment, bioremediation, and environmental monitoring. Features facilities for microbial culture, molecular biology, and bioreactor studies.
    3. Air Pollution Laboratory: Focuses on monitoring air quality and studying atmospheric pollutants. Houses instruments for measuring pollutants such as particulate matter (PM), sulfur dioxide (SO2), nitrogen oxides (NOx), volatile organic compounds (VOCs), and ozone (O3).
    4. Water Quality Laboratory: Analyzes various parameters of water quality, including pH, turbidity, conductivity, dissolved oxygen (DO), biochemical oxygen demand (BOD), chemical oxygen demand (COD), and heavy metals.
    5. Solid and Hazardous Waste Laboratory: Studies methods for waste characterization, treatment, and disposal. Facilities include equipment for waste leaching tests, toxicity assessment, and landfill simulation.

              Pilot Plants:

              Wastewater Treatment Pilot Plants: NEERI has pilot-scale facilities for testing and evaluating different wastewater treatment technologies, including activated sludge process, membrane bioreactors, constructed wetlands, and advanced oxidation processes. 

        

       Air Pollution Control Pilot Plants: Conducts experiments to assess the efficiency of air pollution control technologies such as electrostatic precipitators, fabric filters, scrubbers, and catalytic converters.  

    Environmental Monitoring Stations:

    NEERI operates several environmental monitoring stations across different locations to continuously monitor air quality, water quality, noise levels, and meteorological parameters. These stations use advanced sensors and data acquisition systems to collect real-time environmental data for research and regulatory purposes.

    Computational Facilities:

    NEERI has computational facilities for modelling and simulation studies related to environmental processes, pollution dispersion, and environmental impact assessment. These facilities include high-performance computing clusters and software for environmental modelling and data analysis.

    Field Research Facilities:

    The institute has access to field research sites for conducting experiments and field studies related to environmental monitoring, pollution control, and ecosystem restoration. These sites include rivers, lakes, industrial areas, urban areas, and rural communities.

    Conference and Seminar Halls:

    NEERI has conference halls and seminar rooms equipped with audio-visual facilities for hosting scientific conferences, workshops, training programs, and public lectures on environmental topics.

    Overall, NEERI's infrastructure provides researchers with the necessary tools and facilities to conduct cutting-edge research, develop innovative solutions, and address environmental challenges effectively.

     

        

           

Know Raman Science centre Nagpur

Know Raman Science centre Nagpur 

Establishment:

  • Inception: The Raman Science Centre was established on March 7, 1992, in honour of the Nobel Laureate Sir C.V. Raman, who made significant contributions to the field of science.
  • Vision: The centre was established with the vision of fostering scientific temper and curiosity among the general public, especially students, through interactive exhibits, workshops, and educational programs.

I    Infrastructure:  

    • Location: Raman Science Centre is located in the heart of Nagpur city, making it easily accessible to residents and tourists alike.
    • Building: The centre boasts a modern and spacious building equipped with state-of-the-art facilities to provide an immersive learning experience.
    • Exhibition Halls: RSC features multiple exhibition halls housing a wide range of interactive exhibits and displays on various scientific principles, innovations, and discoveries. These exhibits are designed to engage visitors of all ages and backgrounds.
    • Auditorium: There is an auditorium within the center premises, which serves as a venue for hosting seminars, conferences, and educational programs related to science and technology.

     

    Facilities:

    ·         Interactive Exhibits: The highlight of Raman Science Centre is its extensive collection of interactive exhibits that cover diverse fields such as physics, chemistry, biology, astronomy, and technology. These exhibits encourage hands-on learning and experimentation, making science education fun and engaging.

    ·         Digital Planetarium: The center is equipped with a digital planetarium that offers immersive and educational shows on astronomy, celestial phenomena, and space exploration. Visitors can enjoy captivating visual experiences of the universe projected onto a domed screen.

    ·         Science Demonstrations: RSC regularly conducts live science demonstrations and experiments to demonstrate scientific principles in action. These demonstrations are conducted by trained educators and are aimed at enhancing understanding and curiosity about science among visitors.

    ·         Educational Programs: Raman Science Centre organizes a variety of educational programs, workshops, and training sessions for students, teachers, and science enthusiasts. These programs cover topics ranging from basic scientific concepts to advanced research areas, catering to different age groups and educational backgrounds.

    ·         Library and Resource Center: The center also houses a library and resource center with a collection of books, journals, and multimedia resources related to science and technology. Visitors can access these resources for further learning and research.

    ·         Outreach Activities: In addition to its on-site facilities, Raman Science Centre engages in extensive outreach activities to promote scientific awareness and education in schools, colleges, and communities across the region.

    Overall, Raman Science Centre serves as a hub for science enthusiasts and learners, offering a dynamic environment where curiosity, creativity, and innovation thrive. It plays a crucial role in nurturing the next generation of scientists and technologists while fostering a culture of scientific inquiry and exploration in society.

    1. Interactive Physics Exhibits:

    • Mechanics Gadgets: These exhibits demonstrate principles of mechanics, including simple machines like pulleys, levers, and gears. Visitors can explore concepts such as force, motion, and equilibrium through interactive models and demonstrations.
    • Optics Gadgets: Explore the fascinating world of optics with gadgets that illustrate phenomena like reflection, refraction, and dispersion. Visitors can experiment with lenses, mirrors, and prisms to understand how light behaves.
    • Electricity and Magnetism Gadgets: Learn about electricity and magnetism through hands-on exhibits featuring circuits, electromagnets, and generators. Visitors can explore concepts such as voltage, current, and magnetic fields.

    2. Digital Planetarium:

    • Projection Systems: The digital planetarium utilizes advanced projection systems to display stunning visuals of the night sky, planets, stars, and galaxies. High-definition projectors and immersive audio create a realistic and engaging experience for viewers.
    • Software Interfaces: Specialized software interfaces allow operators to control the planetarium's content, enabling them to showcase astronomical phenomena, simulations, and educational presentations. 

     

    3. Science Demonstrations:

    • Experimentation Kits: RSC provides experimentation kits equipped with various gadgets and instruments for conducting live science demonstrations. These kits may include materials for experiments related to chemistry, physics, biology, and environmental science.
    • Demonstration Tools: Educators use a range of demonstration tools such as models, diagrams, and multimedia presentations to illustrate scientific concepts effectively to visitors of all ages.

    4. Interactive Technology Exhibits:

    • Touchscreen Displays: Interactive touchscreen displays offer engaging multimedia content related to science and technology. Visitors can access information, videos, and interactive simulations to learn about topics such as robotics, nanotechnology, and space exploration.
    • Augmented Reality (AR) Experiences: Some exhibits incorporate augmented reality technology to provide immersive and interactive learning experiences. Visitors can use AR-enabled devices to visualize complex scientific concepts in a dynamic and interactive manner.

    5. Laboratory Equipment (Educational Workshops):

    • Microscopes: RSC may provide educational workshops where visitors can use microscopes to observe microscopic organisms, cells, and other specimens. This hands-on experience enhances understanding of biology and microscopy techniques.
    • Experimental Setup: Workshops may include experimental setups with laboratory equipment such as beakers, test tubes, and measuring instruments. Visitors can conduct experiments under the guidance of trained educators to explore scientific phenomena firsthand.

     

    1. Promoting Scientific Temper:

    • Encouraging Curiosity: One of the main goals of RSC is to instill a sense of curiosity and wonder about the natural world and scientific phenomena among people of all ages.
    • Developing Critical Thinking: By engaging visitors in hands-on experimentation and interactive learning experiences, RSC aims to develop critical thinking skills and a scientific mindset that encourages questioning, exploration, and inquiry.

    2. Science Education and Literacy:

    • Enhancing Science Education: RSC seeks to complement formal science education by providing supplementary resources, exhibits, and programs that reinforce classroom learning and make science more accessible and engaging for students.
    • Promoting Lifelong Learning: Through its exhibitions, workshops, and educational activities, RSC aims to promote lifelong learning and ongoing engagement with science beyond formal education settings.

    3. Bridging the Gap between Science and Society:

    • Democratizing Science: RSC endeavours to democratize science by making scientific knowledge and concepts accessible to people from diverse backgrounds, regardless of their educational or socioeconomic status.
    • Fostering Public Dialogue: By facilitating interactions between scientists, educators, and the public, RSC aims to foster a culture of dialogue and collaboration that promotes mutual understanding and appreciation of science in society.

    4. Inspiring Future Innovators:

    • Nurturing Creativity and Innovation: RSC aspires to inspire the next generation of scientists, engineers, and innovators by providing them with opportunities to explore, experiment, and innovate in a supportive and stimulating environment.
    • Showcasing Scientific Achievements: Through its exhibits, demonstrations, and outreach activities, RSC highlights the achievements and contributions of scientists and technologists, inspiring visitors to pursue careers in science and technology.

    5. Preserving Cultural and Scientific Heritage:

    • Honoring Scientific Pioneers: RSC pays tribute to renowned scientists and innovators, such as Sir C.V. Raman, by commemorating their contributions to science and celebrating their legacy through exhibitions and educational programs.
    • Preserving Natural Resources: RSC may also raise awareness about environmental conservation and sustainable development, encouraging visitors to appreciate the importance of preserving natural resources and protecting the environment for future generations. 

     

             Raman Science Centre Nagpur Timings

                   Day                                         Time 

                   Monday ​​​ to Sunday                11:30 am – 7:00 pm (Mar - Oct)
    1                                                            10:30 am – 6:00 pm (Nov - Feb)

                      Raman Science Centre Nagpur Entry Tickets

    Facility

    General Visitor

    Students In Organised Schools Groups

    Individual

    Group of 25 Or More

    General Schools / Colleges

    Govt. Municipal Schools

    Science Center and Science Park

     20

     15

     10

     5

    Planetarium Show

     40

     35

     30

     10

    3 D Science Film Show

     20

     15

     10

     5

    Pre-historic Animal Park / Light & Sound Show

     20

     15

     10

     5

    Package Ticket 1 (Sci.Center + Sci. Park + Planetarium + 3D Film Show
    + Pre Historic Anim. Park)

     80

     65

     35

     20

    Package Ticket 2 (Sci.Center + Sci. Park + Planetarium + 3D Film Show)

     70

     50

     30

     15

    Parking 4 Wheeler Vechicle

     10

    NA

    NA

    NA

    Parking 2 Wheeler Vechicle

     5

    NA

    NA

    NA

    Science Film Show /
    SDL / Special show

     10

     10

     10

     5

     

     

     

     

     

     

The Story of The Haldiram

 

Founding: Haldiram's traces its roots back to 1937 when Shri Ganga Bhishen Agarwal, a visionary entrepreneur, started a small sweets shop in Bikaner, Rajasthan. The shop quickly gained popularity for its delicious sweets and snacks.

Expansion to Nagpur: In the 1970s, Haldiram's expanded its operations to Nagpur, setting up a manufacturing unit to meet the growing demand for its products in Central India. Mr. Shiv Kishan Agarwal, the founder of Haldiram's, played a pivotal role in shaping the company into what it is today. He had a vision for providing high-quality snacks and sweets to consumers while maintaining traditional recipes and flavors. Under his leadership, Haldiram's expanded its reach both domestically and internationally, becoming one of the most recognized Indian food brands globally.

Growth and Innovation: 

 Diversification: Over the years, Haldiram's diversified its product range to include a wide variety of traditional Indian sweets, snacks, namkeens, and ready-to-eat meals. This diversification appealed to the evolving tastes of consumers while retaining the essence of authentic Indian flavors.

Quality Assurance: One of the key factors contributing to Haldiram's success is its unwavering commitment to quality. The brand adheres to stringent quality control measures at every stage of production, ensuring that only the finest ingredients are used to create its products.

Brand Recognition and Expansion: 

Popularity in Nagpur: In Nagpur, Haldiram's quickly became synonymous with premium quality sweets and snacks. The brand's outlets and products gained a loyal following among the local population, earning trust and admiration for its consistent taste and quality.

National and International Presence: Building on its success in Nagpur, Haldiram's expanded its presence across India and internationally. Today, Haldiram's is not only a household name in India but also has a significant presence in countries around the world, including the United States, United Kingdom, Middle East, and Southeast Asia.

Innovation and Adaptation: 

Adaptation to Changing Trends: Haldiram's has demonstrated a remarkable ability to adapt to changing consumer preferences and market trends. The brand continuously innovates its product offerings, introducing new flavours, packaging formats, and convenient snack options to cater to diverse consumer segments.

Embracing Technology: In recent years, Haldiram's has leveraged technology to enhance its operations and customer experience. The brand has embraced e-commerce and digital platforms to make its products accessible to a wider audience and streamline the ordering process for customers.

Here's a glimpse of some of the products you can find at Haldiram's outlets in Nagpur:

 

Savoury Snacks:

  • Bhujia
  • Namkeens (Assorted varieties)
  • Sev
  • Papad

Sweets:

  • Rasgulla
  • Gulab Jamun
  • Soan Papdi
  • Kaju Katli
  • Mysore Pak
  • Jalebi

Ready-to-Eat Meals:

  • Ready-to-eat curries (Paneer, Chole, etc.)
  • Parathas
  • Frozen samosas and kachoris
  • Biryanis

Packaged Foods:

  • Chips (Assorted flavors)
  • Cookies
  • Namkeen mixes
  • Instant mixes (like Gulab Jamun mix)

During festivals, Haldiram's often introduces special products to celebrate the occasion. Some festival-specific offerings you might find at Haldiram's in Nagpur could include:

Special Sweets:

  • Festival-themed sweets like modaks during Ganesh Chaturthi
  • Special varieties of laddoos (coconut, besan, etc.)
  • Barfis with festive flavors like saffron, cardamom, and rose

Savoury Treats:

  • Festival-specific namkeens like chivda and mixture
  • Specialty snacks like Gujiya during Holi

Gift Packs:

  • Festive gift packs containing an assortment of sweets and savories, perfect for gifting during celebrations like Diwali and Eid.

In summary, the journey of Haldiram's in Nagpur reflects a remarkable saga of growth, innovation, and commitment to excellence. From its humble beginnings as a small sweets shop to its status as a globally recognized brand, Haldiram's continues to uphold its legacy of offering authentic Indian flavours and culinary delights to discerning consumers worldwide.

Please note that for the most current information about Haldiram's outlets, menu offerings, and products it's best to refer to recent news articles or the company's official website. https://www.haldirams.com/

Some of Store Details are as below 

 

How Variety Square in Nagpur transforms into the Cinemax Eternity Mall square

Once upon a time, in the bustling city of Nagpur, there stood a beloved landmark known as Variety Square. It was a hub of activity, with shops, restaurants, and entertainment venues bustling with locals and visitors alike. Variety Square was more than just a shopping destination; it was a cherished part of the city's identity.

Owned and managed by a prominent real estate developer or group, Variety Square had been a fixture in Nagpur for years, offering a diverse range of experiences to its patrons. However, as time passed, the owners saw an opportunity to enhance Variety Square's offerings and bring something new and exciting to the city.

 

With a vision for transformation and innovation, the owners embarked on an ambitious redevelopment project. They envisioned a modern shopping complex that would not only retain the charm of Variety Square but also introduce cutting-edge amenities and facilities to cater to the evolving needs of the community.

As construction commenced and plans took shape, anticipation grew among the residents of Nagpur. What would emerge from the redevelopment of Variety Square? Little did they know that the transformation would be nothing short of spectacular.

After months of anticipation and hard work, Variety Square was reborn as Eternity Mall. The newly revitalized mall boasted a sleek and contemporary design, with spacious corridors, trendy boutiques, and inviting eateries. But the crowning jewel of Eternity Mall was its state-of-the-art Cinemax Multiplex.

The addition of Cinemax brought an exciting new dimension to Eternity Mall, offering movie enthusiasts a world-class cinematic experience right in the heart of Nagpur. With multiple screens equipped with cutting-edge projection and sound systems, Cinemax promised to elevate the movie-watching experience to new heights.

Gone were the days of traditional cinema halls; Cinemax at Eternity Mall offered plush seating, spacious auditoriums, and a wide selection of snacks and refreshments to indulge in during screenings. From Hollywood blockbusters to Bollywood hits, there was something for everyone at Cinemax.

As word spread about the transformation of Variety Square into Eternity Mall and the addition of Cinemax Multiplex, excitement rippled through the city. Residents eagerly flocked to experience the new entertainment destination, eager to see firsthand how their beloved landmark had evolved.

 

Among the amenities offered, but not restricted to, are

Facilities:

  1. Cinemax Multiplex : As part of the redevelopment, Cinemax, a popular cinema chain, was established within Eternity Mall. The multiplex offers multiple screens equipped with state-of-the-art projection and sound systems.
  2. Screening Capacities: The multiplex features screens of varying sizes and capacities to accommodate different audience sizes and preferences.
  3. Seating: Comfortable seating arrangements, including plush chairs or sofas, are provided in a stadium-style layout for optimal viewing comfort.
  4. Concessions: Concession stands within the multiplex offer a range of snacks, including popcorn, nachos, beverages, and other refreshments for patrons to enjoy during movie screenings.
  5. Parking: Eternity Mall provides ample parking space for visitors, ensuring convenient access to the mall and cinema complex.
  6. Accessibility: The mall and multiplex are designed to be accessible to all patrons, with facilities for individuals with disabilities, such as ramps, designated seating areas, and accessible restrooms.

Today, Eternity Mall - Cinemax stands as a shining example of transformation and progress, a testament to the power of vision and innovation. What was once Variety Square has now become a vibrant hub of shopping, dining, and entertainment, continuing to delight and inspire the people of Nagpur for generations to come?

Nagpur to Aisa hi hai ! hai na ?

Absolutely! Nagpur, known as the "Orange City" of India, is a vibrant and culturally rich city located in the state of Maharashtra. Here's a guide to some of the must-visit attractions, places to eat, and things to do in Nagpur:

Attractions:

  1. Deekshabhoomi : This is one of the most important Buddhist stupas in India, where Dr. B.R. Ambedkar converted to Buddhism along with his followers. It's a significant pilgrimage site and also a beautiful architectural marvel.

  2. Ambazari Lake and Garden: A serene spot for relaxation and leisure, Ambazari Lake is perfect for boating and picnics. The adjacent garden offers lush greenery, jogging tracks, and children's play areas.

  3. Raman Science Centre: Ideal for families and science enthusiasts, this interactive science museum features exhibits on various scientific principles, space exploration, and technology.

  4. Nagzira Wildlife Sanctuary: If you're a nature lover, a visit to Nagzira Wildlife Sanctuary is a must. It's home to a variety of flora and fauna, including tigers, leopards, and various bird species.

  5. Sadar Bazaar: Explore the bustling markets of Sadar Bazaar for traditional handicrafts, textiles, and souvenirs. It's a great place to experience the local culture and indulge in some shopping.

  6. Futala Lake: Another beautiful lake in Nagpur, Futala Lake is famous for its illuminated musical fountain and scenic surroundings. It's an excellent spot for evening walks and street food.

Food:

  1. Tarri Poha: A quintessential Nagpur breakfast, Tarri Poha is a spicy and tangy dish made from flattened rice served with a spicy gravy.

  2. Saoji Cuisine: Don't miss out on trying authentic Saoji cuisine, known for its fiery and flavorful curries made with a unique blend of spices.

  3. Orange Barfi: As the Orange City, Nagpur is famous for its delicious orange-flavored sweets. Try the Orange Barfi for a unique and delightful treat.

  4. Vada Pav: While not native to Nagpur, you'll find delicious Vada Pav stalls all around the city, offering a quick and tasty snack.

  5. Haldiram's: If you're looking for a reliable option with a variety of vegetarian snacks and sweets, Haldiram's is a popular choice in Nagpur.

Activities:

  1. Heritage Walks: Explore the rich history and architecture of Nagpur by taking a heritage walk through the old city areas like Sitabuldi and Mahal.

  2. Tiger Safari at Pench National Park: Take a day trip from Nagpur to Pench National Park for an exhilarating tiger safari experience amidst the wilderness.

  3. Adventure Sports at Ramtek: Ramtek, located near Nagpur, offers adventure activities like paragliding, rock climbing, and rappelling for thrill-seekers.

  4. Attend Cultural Events: Check out local events and festivals happening in Nagpur, such as music concerts, art exhibitions, and cultural performances, to immerse yourself in the city's vibrant culture.

  5. Visit Temples and Shrines: Explore the spiritual side of Nagpur by visiting temples and shrines like Shri Ganesh Mandir Tekdi, Dragon Palace Temple, and Shri Swaminarayan Temple.

Nagpur offers a delightful blend of culture, history, and natural beauty, making it a fascinating destination to explore. Whether you're a foodie, a nature enthusiast, or a history buff, there's something for everyone in this vibrant city.