नागपूरचे उन्हाळी आइस्क्रीम – दिनशाॅ ते आजचे गेलाटो

नागपूरचा उन्हाळा म्हणजे काय असतो, हे फक्त नागपूरकरालाच कळतं!

मार्चच्या शेवटी शेवटी जेव्हा उन्ह तळपायला लागतं, तेव्हा बाहेर पडणं म्हणजे जणू तव्यावर उभं राहण्यासारखं! उन्हाची लाट, डांबरी रस्त्यावरून येणारी गरमी, आणि घाम! पण या सगळ्यात एक गोष्ट मात्र नागपूरकरांना जगवायची – आइस्क्रीम!

आठवतं का? लहानपणी शाळा सुटली की सगळ्यात आधी कुठे धाव असायची? दिनशाॅच्या दुकानाकडे! त्या पिवळ्या-नारिंगी रंगाच्या दुकानाचं दर्शन झालं की उन्हाचा शीण कुठच्या कुठे पळून जायचा!

दिनशाॅ – नागपूरच्या उन्हाळ्याचा आत्मा

दिनशाॅ म्हणजे फक्त आइस्क्रीम नव्हतं, ती एक संस्था होती!

महाल असो, सीताबर्डी असो, किंवा धरमपेठ – दिनशाॅचं नाव निघालं की सगळ्यांच्या तोंडाला पाणी सुटायचं. त्या काळात आइस्क्रीमचे फ्लेवर म्हणजे फक्त व्हॅनिला, चॉकलेट, स्ट्रॉबेरी, आणि कधीकधी मँगो! पण त्या साध्या फ्लेवर्समध्ये जी चव होती, ती कुठेच मिळत नाही आज!

दिनशाॅचा कोन हातात घेऊन बसणं म्हणजे एक वेगळाच आनंद! ते दोन गोळे सावरत सावरत खाणं, खाली पडायच्या आधी चाटून घेणं – हे सगळं एक कला होती! आई म्हणायची, "आधीच खा, नाहीतर पडेल!" आणि आम्ही घाईघाईने खायचो, तरी एखादा थेंब हातावर ओघळायचाच!

त्या दुकानात जी रांग असायची उन्हाळ्यात! आजोबा, आजी, मुलं, ऑफिसातले काका – सगळे एकाच रांगेत! कुणाला घाई नसायची. कारण दिनशाॅचं आइस्क्रीम खाणं हे घाईत करायचं काम नव्हतं, तो एक अनुभव होता!

कप की कोन – तो जुना वाद

कप की कोन – हे आमच्या बालपणातलं सर्वात मोठं द्वंद्व!

कोन घ्यायचा म्हणजे खाताना मजा येते – शेवटी तो कुरकुरीत कोन खायला मिळतो! पण कप घ्यायचा म्हणजे जास्त मिळतं आणि हात चिकट होत नाहीत!

आमच्यातले काही जण कोनाचे पक्के भक्त होते. ते म्हणायचे, "कप घेणारा खरा आइस्क्रीमप्रेमी नाही!" आणि कप घेणारे म्हणायचे, "कोन घेणारा म्हणजे आइस्क्रीम कमी, कोन जास्त!" हा वाद कधी संपला नाही. आजही संपला नाही!

त्यावेळी बार म्हणजे लाकडीच्या काठीवरचं आइस्क्रीम – चॉकलेट बार! तो तोंडात टाकला की एक थंडावा पसरायचा जो शब्दात सांगता येत नाही. उन्हाच्या तडाख्यात तो बार म्हणजे जगण्याचं कारण होतं!

नळावरचा बर्फाचा गोळा – लहानपणीचा पहिला चस्का

दिनशाॅ आधी एक आइस्क्रीम होतं जे आम्हाला जास्त आवडायचं – बर्फाचा गोळा!

गल्लीत एक काका यायचे सायकलवर. त्यांच्या सायकलला एक मोठी पेटी असायची, आतमध्ये बर्फाचा मोठा लांडगा! ते छिणीने तासत तासत बर्फ काढायचे, मुठीत दाबून गोळा करायचे, आणि मग रंगीबेरंगी सिरप ओतायचे! कलकत्ता सिरप, रोझ सिरप, ऑरेंज सिरप!

एक आणा, दोन आणे असा भाव होता! आई परवानगी द्यायची का? – नाही! "त्या घाणीच्या पाण्याने पोट दुखेल!" असं ती म्हणायची! पण आम्ही लपून खायचोच! त्या बर्फाच्या गोळ्याची चव ती कुठल्याही महागड्या आइस्क्रीमने भरून काढता येत नाही!

आजही जेव्हा कधी बर्फाचा गोळा दिसतो, तेव्हा त्या गल्लीतल्या सायकलचा आवाज कानात घुमतो!

आइस्क्रीम वाला आणि त्याची घंटी

संध्याकाळी घरात बसलो की एक आवाज यायचा – टिंग टिंग टिंग!

आइस्क्रीम वाला!

त्या आवाजाने घरातल्या सगळ्या मुलांमध्ये एकदम उत्साह यायचा! "आईss, आइस्क्रीम वाला आला!" आणि घाईघाईने बाहेर धाव!

त्याच्याकडे कुल्फी असायची – केशराची, पिस्त्याची, गुलाबाची! लाकडाच्या दांड्यावर बांधलेली लांब कुल्फी! ती तोंडात ठेवली की केशराचा सुगंध पसरायचा. मलई कुल्फी म्हणजे त्या काळातलं पंचपक्वान्न!

त्या आइस्क्रीम वाल्याशी ओळख असली की कधीकधी थोडा जास्त भाग मिळायचा! तो हसत हसत द्यायचा, आम्ही हसत हसत घ्यायचो!

रसना, फ्रूटी आणि घरचं आइस्क्रीम

दिनशाॅला जाणं प्रत्येक वेळी शक्य नसायचं.

मग आई घरीच आइस्क्रीम करायची! कसं? रसनाचं पाणी बनवायचं, त्यात थोडी साखर, कधीकधी थोडं दूध, आणि ते आइस्क्रीम ट्रे मध्ये ओतून फ्रीजमध्ये ठेवायचं! दोन-तीन तासांनी काढायचं – ते घट्ट झालेलं रसनाचं आइस्क्रीम!

त्याला आइस्क्रीम म्हणता येणार नाही, पण त्याची चव अप्रतिम होती! आईने प्रेमाने बनवलेलं, त्यात ती गोडी होती जी कुठल्याही दुकानात मिळत नाही!

फ्रूटी पण होती – ती लाल रंगाची आंब्याची पाऊच! गरमीत फ्रीजमध्ये थंड केलेली फ्रूटी म्हणजे अमृत! आम्ही ती उघडण्याआधीच थंड हातात धरून राहायचो, ती थंडावा हातून सरळ मनात उतरायची!

काळ बदलला, आइस्क्रीम बदललं

आणि मग हळूहळू सगळं बदललं.

दिनशाॅच्या जागी Kwality Walls आलं. मग Amul आलं. नंतर Havmor, Naturals, आणि आता तर – Gelato, Sorbet, Frozen Yogurt!

फ्लेवर्सची यादी पाहिली की डोळे दिपतात! Salted Caramel, Tiramisu, Belgian Dark Chocolate, Pistachio Rose, Alphonso Mango with Sea Salt! नावं ऐकूनच तोंडाला पाणी सुटतं! पण एक प्रश्न मनात येतो – हे सगळं कुठे गेलं? त्या दिनशाॅच्या साध्या व्हॅनिलाची चव?

आजचे आइस्क्रीम पार्लर – थाट वेगळाच!

आज नागपूरात गेलाटो आणि डेझर्ट पार्लरचा जमाना आला आहे.

एसी मध्ये बसा, मेनू कार्ड उघडा – चार पाच प्रकारचे बेस, दहा प्रकारचे टॉपिंग, वर मध्ये ड्रिझल! एक कप आइस्क्रीम म्हणजे आता दोन-तीनशे रुपये! लहानपणी एक रुपयात मिळणाऱ्या त्या आनंदाची किंमत आता इतकी?

पण खरं सांगायचं तर – हे आइस्क्रीम चांगलं आहे! इटालियन गेलाटो म्हणजे खरंच वेगळी चव! कमी फॅट, जास्त मिल्क, दाट टेक्सचर – जिभेवर विरघळतं!

Smoor, Minus 196, The Gelato Stop – नागपूरात आज उत्तमोत्तम आइस्क्रीम मिळतं. Instagram वर फोटो टाकायला योग्य असे presentations! ते कप इतके सुंदर दिसतात की खायची इच्छाच होत नाही – आधी फोटो काढायचा!

काय गेलं, काय आलं?

मग विचार येतो – आपण खरंच जिंकलो का, की हरलो?

गेलं: त्या दिनशाॅच्या रांगेतला एकत्रपणा. आइस्क्रीम वाल्याच्या घंटीचा तो आवाज. बर्फाच्या गोळ्याची ती चोरटी मजा. एक रुपयात मिळणारा तो निरागस आनंद. आणि सर्वात महत्त्वाचं – ती निरागसता जी आइस्क्रीम खाताना चेहऱ्यावर येत असे!

आलं: नवीन चवी, नवीन अनुभव, नवीन जग! गेलाटोची ती creamy texture जी मलई कुल्फीशी भांडायला लागते! सॉल्टेड कारमेलचा तो अनोखा स्वाद! आणि हे मान्य करावं लागेल – नागपूर आता जगाशी स्पर्धा करतो आहे, आइस्क्रीमच्या बाबतीतही!

उन्हाळा आला की आठवण येते

प्रत्येक उन्हाळ्यात एक क्षण येतो.

जेव्हा ४५ अंश तापमानात नागपूरचं आभाळ तळपत असतं, जेव्हा डांबर वितळायला लागतो, जेव्हा शरीर म्हणतं – "बस्स झालं!" – तेव्हा मनात एकच विचार येतो: एक कोन दिनशाॅचं!

आज दिनशाॅ नसलं तरी तो आठव आहे. ती आठवण आहे. त्या साध्या व्हॅनिला कोनात जी खुशी होती, ती आजच्या Tiramisu Gelato मध्ये शोधत राहतो आपण!

कदाचित ती चव कधी मिळणार नाही. पण शोधत राहणं हेच नागपूरकराचं उन्हाळी व्यसन आहे!

तुम्हाला कोणतं आइस्क्रीम आठवतं? दिनशाॅचा कोन, बर्फाचा गोळा, की कुल्फी? तुमच्या आठवणी आमच्यासोबत शेअर करा – कारण नागपूरच्या उन्हाळ्याच्या गोष्टी सांगायला वर्षभर पुरत नाहीत!

हा लेख नागपूरकरांच्या उन्हाळ्याच्या आठवणींना समर्पित आहे. तुमच्या बालपणाच्या आइस्क्रीमच्या आठवणी कमेंटमध्ये नक्की लिहा!