मंडळी! काल संध्याकाळी असाच गच्चीवर बसलो होतो, थंडगार वारा सुटला होता, आणि अचानक मनात आलं — अंबाझरी! हो, तोच अंबाझरी तलाव, ज्याच्या काठावर आम्ही किती रविवार घालवले असतील! ७० च्या दशकातले ते रविवार — साधे, निवांत, पण किती सुंदर होते!
त्या काळी रविवार म्हणजे आजसारखा नव्हता. आज रविवार म्हणजे मॉल, मल्टिप्लेक्स, किंवा YouTube. पण तेव्हा? रविवार म्हणजे **अंबाझरी!**
घरात शनिवारी रात्रीपासूनच तयारी सुरू होत असे. आई पहाटे उठून पोहे करायची — जाड पोहे, कांदा-मिरची-लिंबू घालून. त्याशिवाय थर्मॉसमध्ये चहा आणि एखाद्या डब्यात चिवडा किंवा शेव. बाबा सायकलची हवा तपासायचे. लहान मुलांना आदल्या रात्रीच सांगायचे — "उद्या अंबाझरीला जायचं आहे, वेळेवर उठायचं!" — आणि आम्ही खरंच लवकर उठायचो, त्या दिवशी कोणाला उठवावं लागत नसे!
सकाळी साधारण ७-७:३० ला निघायचो. बाबा सायकलवर, आई मागे, मी कॅरियरवर बसून, लहान भावाला मांडीवर घेऊन! एकाच सायकलवर संपूर्ण कुटुंब — आजच्या traffic police ने पाहिलं असतं तर... पण त्या काळी हेच नॉर्मल होतं, आणि आनंदही होता!
अंबाझरी तलावाजवळ पोहोचलो की मन एकदम शांत होई. त्या काळी तिथे आजच्यासारखी गर्दी नव्हती. निवांत बाके होती, झाडांची सावली होती, आणि तलावाचं ते विस्तीर्ण पाणी — सकाळच्या उन्हात चमकणारं. पाण्यावर बगळे, बदकं, कधी कधी एखादा करकोचा. मुलं धावायची, दगड मारायची पाण्यात, किती rings होतात मोजायची!
तलावाच्या काठावर फिरणं म्हणजे एक वेगळाच अनुभव होता. मोठी माणसं गप्पा मारायची, महिला एकमेकींशी बोलत बसायच्या, आणि आम्ही मुलं मात्र सगळ्या बंधनांतून मुक्त! गवतावर लोळणं, झाडावर चढायचा प्रयत्न करणं, आणि "अरे, तिकडे जाऊ नकोस!" हे आईचं ओरडणं — हे सगळं त्या रविवारचाच एक भाग होता.
थोड्या वेळाने भूक लागायची. मग आईचा तो डबा उघडायचा! पोह्यांचा सुगंध, थर्मॉसमधला गरम चहा — त्या झाडाखाली बसून जे खायचो ते आजच्या कुठल्याही हॉटेलपेक्षा जास्त चवदार वाटायचं. खरंच!
कधी कधी दोन-तीन कुटुंबं एकत्र जायची. मग एक मोठी सतरंजी अंथरायची, सगळे एकत्र बसायचे, गप्पांना उधाण यायचं. मुलांच्या परीक्षा, शेजारचे, नातेवाईक, राजकारण — सगळं त्या अंबाझरीच्या सावलीत बोलून व्हायचं.
परत जाताना एक गोष्ट ठरलेली असायची — **बर्फाचा गोळा!** तलावाजवळच एक गाडी असायची. लाल, हिरव्या, नारंगी रंगाच्या सरबताचे गोळे. एक आणा की दोन आणे असायचे. त्याची थंडगार चव आजही जिभेवर रेंगाळते!
कधी कधी संध्याकाळपर्यंत थांबायचो. मग सूर्य मावळताना अंबाझरीचं पाणी लाल-सोनेरी रंगात न्हाऊन निघायचं. ते दृश्य शब्दांत सांगणं कठीण आहे — फक्त अनुभवायचं असतं.
आज अंबाझरी तलाव आहे, सुंदरही आहे, आणखी विकसित झाला आहे. पण त्या काळची साधी, निवांत, कुटुंबाची ती सकाळ — ती परत येणार नाही. आता सायकल नाही, थर्मॉसमधला चहा नाही, आईने बांधलेला पोह्यांचा डबा नाही. आता सगळं "ready-made" आहे, पण त्या पोह्यांची चव नाही.
मंडळी, तुम्हीही असेच कधी अंबाझरीला गेला असाल — आपल्या आई-बाबांसोबत, भावंडांसोबत. त्या आठवणी सांगा! आपल्या सगळ्यांच्या आठवणी मिळून हे नागपूर जगतं, जगत राहील.